جنسی ، جنسیت و سن. (Andrew,2012:11)
شوارز61 در کتاب خود از گرونر62 (1978 :1) نقل می کندکه “بدون خنده ، زندگی روزانه یکنواخت و خسته کننده می شود و زندگی بدین گونه به هیچ وجه انسانی نیست. همچنین حس شوخ طبعی و طنز عموما قابل تحسین ترین صفت انسانی به شمار می رود. به همین دلیل است که مطالعه ی طنز جایگاه مهمی در تحقیقات زبان شناسی انگلیسی اشغال کرده وعلاقه وتوجه محققان را برای قرن ها جلب کرده است.) (Schwarz,2010:8
این نکته را باید در نظر داشت که طنز یکی از خصوصیات خاصه ی انسانی است و می بایست آن راهم تراز با قدرت سخنوری و قابلیت محاسباتی ذهن انسان در نظر گرفت . (Nash,1985:1)
یکی از دلایلی که هنوز جزئیات این گونه ی ادبی مشخص نشده است، می تواند پیچیدگی آن باشد. به خاطر قابلیت های متفاوت طنزپردازی، “طنز” موضوعی بسیار سخت و پیچیده است که باعث می شود تحلیل های علمی این موضوع بسیار سخت تر گردد. (Durant& Miller,1988:6)
هدف نهایی و مقصد نهایی طنز ، همانند زبان ، نمود خارجی پیدا کردن افکار انسان و به مفهوم در آوردن آنهاست. این نمود خارجی معانی متعددی را در برمی گیرد. بخشی روزنه ای برای بیان برخی از احساسات است و برخی ابزاری اجتماعی است و بخشی دیگر تمرینی برای هوش و خرد است.
این سرگرمی نشات گرفته از توانایی بشری موجب می شود برخی از کار ساخت جک امرار معاش کنند. بنابراین در فرهنگ این امکان وجود داردکه فردی عقیده ی شخصی و نوع نگاهش به دنیا راتوسط مجموعه ی جک هایش انتشار دهد. (Cisneros&Eta1,2007:1)
راس می نویسد :”طنز در جامعه ما تاریخچه و جایگاه بالایی دارد. نگاهی به لیست پخش برنامه های تلویزیونی نشان می دهد سریال ها و شوهای طنز ، دارای ساعات اوج بیننده تلویزیونی در هر شب هستند. کتاب های طنز نیز همیشه در لیست پرفروش ترین ها هستند. طنز از هجو سیاسی گرفته تا جک ، راهی است برای برقراری دوستی یا حتی طرد دیگران.” (Ross,1998:xi)
حلبی معتقد است : “در طنز، خنده فقط چاشني بيان است و در وراي هر خنده رقيق، گريه عميق بر ناروايي ها پنهان است.طنز درعين خنداندن،انسان را متوجه معايب خود و جامعه كرده وبه تأمل و تفكر وا مي دارد .” (حلبي، 1364 :34)
مطالعه ی طنز و اینکه چه چیزی باعث خنده ی مردم می شود بی حد و حساب است و در طول قرن ها ، نویسندگانی با علایق گوناگون سعی در توصیف این امر داشته اند و دلایلی جمع آوری کرده و به تحلیل آنها پرداخته اند. از افلاطون و ارسطو گرفته تا سیسرو63 ، از هیوم64 و کانت65 گرفته تا متاخرانی چون برگسون66 و فروید . 67همه ی این ها فهرست متعددی از کتاب های گوناگون با نظریات متعدد و نظریه پردازان بیشمار را به وجود می آورند. با این وجود بیشتر کارهای انجام شده روی طنز بیشتر تمایل به جنبه های فیزیولوژیکی ، روانشناختی و جامعه شناختی طنز داشته اند و کمتر دانشمندی در مقایسه ، به تحقیق بر روی جنبه های زبانشناسی طنز پرداخته است . (Chiaro,1992:1)
راسکین معتقد است، هنوز هیچ الگویی از طنز ارائه نگردیده است که بتواند توضیح دهد، چه چیزی خنده دار است، چرا خنده دار است، چطور، چه زمانی و برای چه کسی خنده دار است. پاسخ به این پرسش ها بسیار پیچیده است اما برای ورود به حیطه ای با این وسعت می بایست مطلب را کمی کوچک و ملموس تر کرد تا بتوان در مورد آن به بحث نشست.
در واقع تا سال 1985 که راسکین به عنوان اولین زبانشناس توانست به لحاظ معنی شناسی و کاربردشناسی ساختار طنز را تحلیل کند ، هیچ نظریه ی کاملی در باب تحقیقات طنز در حوزه ی زبانشناسی وجود نداشت.(شریفی و کرامتی یزدی ،1389 )
2-2-1نظریه ی انگاره ی معنایی طنز :
راسکین نظریه ی انگاره معنایی خود را در سال 1985 ارائه داد . او معتقد است که نظریه اش باید آینه ی توانش زبانی سخنگوی بومی برای قضاوت در مورد جک باشد. به عبارت دیگر این نظریه ، باید مدلی باشد که بتواند شم زبانی سخنگوی بومی در ارزیابی طنز بودن یک متن را بازتاب دهد. (Raskin,1985:48-51)
هدف راسکین در این نظریه ، این است که دو نکته را آشکار کند: اول آنکه چرا برخی از متون طنزهستند و برخی دیگر چنین نیستند و دوم آنکه شرایط لازم و کافی برای طنز خواندن یک متن را ابراز کند. او همچنین بیان می کند ، ازآنجا که این نظریه یک نظریه ی زبانشناسی است ، طبیعتا بهتر است محدود به طنز کلامی باشد . به علاوه این نظریه برای به کارگیری در متون کوتاه مانند جک نسبتا مناسب تر از انواع پیچیده تری از طنز است . (Ibid,45-47)
اساس نظریه ی راسکین برپایه ی انگاره هاست . راسکین معتقد است که هر انسانی انباری اختصاصی از انگاره ها در ذهن دارد . زیرا انسان ها دانش زبانی متفاوتی دارند و تجربه و دانش آنها نیز ازدنیای پیرامونشان متفاوت است .این دلایل بر درک متفاوت هر انسان از طنز ، تاثیر می گذارد . (Aromaa,2011)
راسکین معتقد از هرفردی در ذهن خود 3 نوع انگاره دارد :
• انگاره هایی که در اصطلاح آن را عقل سلیم68 می خوانیم که شامل روندهای استاندارد و معمول در یک موقعیت است .
• انگاره های محدود شده69 که توسط برخی از افراد مانند خانواده و دوستان مشترک است .
• انگاره های فردی70 که به تجربیات شخصی هر فردی باز می گردد . (Raskin,1985:81)
او سپس به بحث همپوشانی انگاره ها71 در جک می پردازد و ابراز می کند که همپوشانی انگاره ها در ابتدا در جک مخفی است . موقعیت جک انگاره ی اول را آشکار می کند و درادامه چیز عجیبی وارد موقعیت جک می شود و انگاره ی دیگر نیز آشکار می شود . وقتی انگاره ی جدید پیدا شد ، عجیب بودن در متن جک از بین می رود . او همچنین اشاره می کند که درجات مختلفی از این همپوشانی انگاره وجود دارد که عبارتند از :
• همپوشانی کامل : بسیار نادر است و درآن متن جک به طور کامل با دو انگاره سازگار است و هیچ چیز عجیبی به نظر نمی رسد .
• همپوشانی نسبی : بیشتر جک ها از این نوع هم پوشانی برخوردارند . دراین جک ها یک انگاره با متن جک سازگارتر است .
• همپوشانی کاملا نسبی : در این نوع همپوشانی هردو انگاره به یکباره آشکار می شوند و بخشی از متن با یکی ازآنها یا هر دو ناساز گار است . (Ibid)
بنابر فرضیه ی اصلی نظریه ی انگاره ی معنایی طنز ، همپوشانی انگاره شرط لازم برای متن طنز است ولی شرط کافی نیست . شرط کافی در تقابل انگاره 72هاست .
راسکین ابراز می کند که تقابل انگاره را به شیوه های گوناگون می توان نشان داد . او از سه نوع تقابل اصلی میان حقیقی و غیر حقیقی نام می برد و بیان می کند که مرز میان این تقابل ها چندان هم معلوم نیست . این تقابل انگاره ها عبارتند از :
• واقعی در برابر غیرواقعی : این تقابل تمایز میان موقعیت واقعی موجود در جک را با موقعیت ناسازگاری که تازه در جک ایجاد شده و نمی تواند درست باشد ، مشخص می کند.
• عادی در برابر غیرعادی : در این تقابل یک موقعیت معمولی یا یک موقعیت غیرمنتظره درتضاد است.
• ممکن در برابر غیرممکن : در این تقابل تمایز میان یک موقعیت ممکن و باور کردنی با یک موقعیت غیرممکن یا کمتر باورکردنی مشخص می شود.( Raskin,1985:111-112)
راسکین در ادامه به تعداد محدودی از تقابل های ثابت موجود در زندگی بشر اشاره می کند که عبارتند از :
درست در برابر غلط ،خوب در برابر بد ،زنده در برابرمرده ،کثیف در برابر غیرکثیف،پول دربرابر بی پولی.( Raskin,1994:113-114)
راسکین برای توضیح این انگاره ها از مثال هایی استفاده می کند :
مثال 2-1 : یاقی که به اعدام در روز دوشنبه محکوم شده بود ، گفت : خوب! این هفته خیلی زیبا شروع شده است .
راسکین در این مثال به تقابل واقعی در برابر غیر واقعی اشاره می کند . موقعیت واقعی این است که مرد در طول هفته ی دیگر ، زنده نخواهد بود . موقعیت غیر واقعی این است که مرد در طول هفته ی دیگر زنده خواهد بود .( Ibid:25)
2-2-2نظریه ی عمومی طنز کلامی :
این نظریه که می توان آن را نسخه ی کامل شده ی نظریه ی انگاره ی معنایی طنز نامید ، توسط آتاردو و راسکین در سال 1991 معرفی شد . (Hempelmann,2000)
هدف این نظریه به جای پاسخ به سوالاتی چون “چرا طنز وجود دارد؟” و یا ” مردم چگونه از طنز استفاده می کنند ؟” پاسخ به این سوال است که “طنز چیست ؟ ”
نقطه ی آغاز این نظریه شباهت ها و تفاوت های میان جک ها بوده است و همین بررسی موجب کشف شش متغیر در جک ها شده است که جک را شکل می دهند و به آنها منابع دانش73 گفته می شود .علاوه بر متغیر تقابل انگاره که در نظریه ی انگاره ی معنایی طنز نیز وجود داشت ، پنج متغیر دیگر وجود دارند که عبارتند از : مکانیسم منطقی ، موقعیت ، هدف ، شیوه ی روایت و زبان. (Attardo & Raskin,1991)
تقابل انگاره : آتاردو معتقد است که زمان و مکان مورد استفاده در جک و همچنین پیشینه ی اجتماعی و تاریخی مورد استفاده در آن بر روی متغیر تقابل انگاره تاثیر گذار هستند و همچنین معتقد
است که تمام جک ها دارای این متغیرهستند. آتاردو و راسکین این متغیر را با یک مثال توضیح می دهد.
مثال 2-2 : برای بستن یک لامپ به چند نفر احتیاج است ؟
پنج نفر . یک نفر برای نگهداشتن لامپ و چهار نفر برای چرخاندن میزی که او روی آن ایستاده است.
آن ها ، انگاره را دراینجا انگاره ی حماقت می دانند و تقابل انگاره را از نوع احمق و غیر احمق می دانند که در واقع تقابل میان عادی (عملی که انتظار آن را داریم ) و غیرعادی (عملی که انتظار آن را نداریم ) است . (Attardo & Raskin,1991)
علاوه بر سه گروه اصلی عادی با غیرعادی ،واقعی با غیرعادی ،ممکن با غیرممکن ،راسکین تقابل های خوب با بد ،زنده با مرده ، پلیدی با پاکی ،پول و بی پولی ،کلاس بالا و کلاس پایین را نیزارائه می کند.هرچند که راسکین معتقد است که لیست این انگاره ها محدود نیست. (Raskin,1985:114)
پترنکو74(2007 ) در پژوهشی که درباره ی جک های داستانی روسی و آمریکایی انجام داده است به بررسی تقابل انگاره در آنها ازمنظر نظریه ی انگاره ی معنایی طنز و نظریه ی عمومی طنز کلامی پرداخته است و تقابل های زیر را ارائه می دهد :جنسیت با غیرجنسیت75 ، پول با بی پولی76، منطقی باغیرمنطقی77 ، باهوش با احمق78 ، زنده با مرده79 ، جاندار با بی جان80 ، جوان با پیر81، منصفانه با حیله گیرانه82،آزادیخواه با ستمگر83، حرفه ای با ناشی84، زیبا با زشت85 ، سخت با آسان86 ،آهسته با تند87 ،
ساده با پیچیده88 ، پوشیده با لخت 89،صلاحیت با عدم صلاحیت90، عملی با غیرعملی91، خوشبخت با بدبخت92، صبور با عجول93 ، راستگو با دروغگو94 و با ایمان و بی ایمان95.
مکانیسم منطقی : این متغیر ی است که دو انگاره ی متقابل را به هم مربوط می کند. این متغیر یکی از چالش برانگیزترین متغیرهای این نظریه است که تشخیص آن همواره کار ساده ای نیست زیرا برخی مثال ها مکانیسم منطقی دارند که به سرعت قابل تشخیص است و در مورد برخی دیگر تاملی بیشتری لازم است. (Aromaa,2011)
آتاردو به برخی از این مکانیسم های منطقی اشاره کرده است .او موارد زیر را ذکر می کند:
واژگونی نقش ها96 ، واژگونی پوچ97 ، گاردن پث98 ، وضعیت های تقریبی99 ، پی بردن به عواقب100، مطابقت101، نسبت102 ، اغراق103 ، فرا طنز104 ،تبادل نقش105 ، مجاورت106 ، واژگونی شکل و زمینه107 ، قیاس108 ، استدلال از فرض نادرست109 ، همسانی 110، نادیده گرفتن امر مشهود111، محدود کردن عرصه112 ، دور باطل113 ، ترسیم قدرت114 ،کیاسموس115 ،
استدلال نادرست116 ،حلقه ی گمشده117، همسانی ضمنی118، قیاس غلط119،کراتیلیسم120،ابهام درمرجع121وتحقیرخود122.(Attardo,2001:27)
آتاردو در مورد تعداد محدودی از این مکانیسم ها به ارائه ی

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید