رعنا) مشاهده شده است[۷ ،۱۴]. روش های ازدیاد کشت بافتی نخل خرما به شرح زیر است.

۱-۷ -۳- ازدیاد به روش اندام زایی:

این روش نقطه رشد یا مریستم گیاه که در جوانه انتهایی یا در جوانه های جانبی یافت میشود مورد استفاده قرار می گیرد. ابتدا نوک جوانه انتهایی را قطع کرده و برای از بین بردن آلودگی ها آن ها را ضدعفونی می کنند. سپس آن ها را در محیط کشت غذایی استریل آگاردار که حاوی هورمون های گیاهی مختلفی است قرار می دهند. این قبیل کشت ها به طور معمول هر سه تا چهار هفته دو یا سه جوانه تولید می کنند. بدین ترتیب امکان تکثیر سریع فراهم میگردد. وقتی جوانه ها به تعداد دلخواه تولید گردید آنها را جدا کرده و در محیط کشت دیگری قرار می دهند تا ریشهدار گردند و به این ترتیب گیاه کامل جدیدی شکل میگیرد[۱۶].

۱-۷-۴- ازدیاد به روش رویان زایی بدنی

این روش مبتنی بر پرورش گیاهک از سلول های جنینی غیر جنسی حاصله از کشت بافت گیاه اصلی است. این گیاهک ها غیر جنسی بوده و از ترکیب و امتزاج گامت ها یا یاخته های جنسی بوجود نمی آیند. بافت اولیه را می توان از اندام های مختلف گیاه فراهم کرد (جوانه، برگ، ریشه و گل آذین). سپس برای از بردن هر گونه آلودگی بافت مزبور را ضدعفونی کرده و در محیط کشت جامد استرلیزه که حاوی مواد تنظیم کننده رشد استقرار می دهند. مواد تنظیم کننده باعث ایجاد پینه می گردند که گیاهک های جدید از همین پینه بوجود می آید. پینه تشکیل شده را به محیط جدید منتقل می کنند تا به رشد و نمو خود ادامه دهد و طی مراحل نهایی رشد خود تولید گیاهک های در حال رشد را فراهم می کند[۲۷،۱۶].

فنوتیپهای ناجور۱۱ در نخل خرمای کشت بافتی

یکی از عوامل اصلی که کاربرد تکنیک کشت بافت برای ازدیاد نخل خرما را محدود میکند تولید گیاهان ناجور با فنوتیپهای غیر طبیعی به دلیل تنوع سوماکلونال ایجاد شده توسط تغییرات ژنتیکی و اپیژنتیکی طی فرآیند تولید گیاهچه از طریق رویانزایی بدنی است. چندین فنوتیپ غیر طبیعی شاخص در نخلهای خرمای ازدیاد شده توسط کشت بافت تشخیص داده شدهاند. این انواع شامل گیاهان کوتاه یا شدیداً از رشد بازمانده، برگهای با برگچههای عریض، برگهای ابلق، بدشکلی گلآذین، گلهای غیر طبیعی، برچههای چندتایی غیر طبیعی و سطوح پایین میوهنشینی میشود] ۴۳[.
مهمترین ناهنجاریها، ناباروری گلهای ماده و پاکوتاهی است ]۱۷[. ارقام برحی و خلاص نخل خرما، نمو غیر طبیعی گل و پاکوتاهی را به عنوان مشکلات اصلی از تنوع سوماکلونال نشان دادند. درصدهای بالاتر تنوع در رقم برحی در مقایسه با رقم خلاص گزارش شده است. نخلهای دارای رگههای آلبینو (بافتهای فاقد رنگدانه کلروفیل) در رگبرگهای میانی و برگچههای آلبینو و ابلق در فراوانی کم، در ارقام خلاص و برحی مشاهده شدهاند ]۴۳[. در مبحث بعدی به شرح فنوتیپ ناجور مرتبط با موضوع پژوهش حاضر پرداخته میشود.

گلهای غیر طبیعی و میوهنشینی کم

گلهای غیرطبیعی و سطوح پایین میوهنشینی طبیعی، خصوصاً در گیاهان کشت بافتی رقم برحی و برخی ارقام ممتاز دیگر، در عربستان سعودی رایج است. یک دلیل قابل قبول برای سطوح پایین میوهنشینی ممکن است گردهافشانی و لقاح غیرمؤثر به دلیل ناهنجاریهایی در گلها (برچهها، خامه و کلاله) باشد که در نتیجه هر سه برچه ی بارور نشده رشد نموده و به میوهچههای پارتنوکارپ و کوچک نمو مییابند. در گلهای طبیعی خرما، پس از گردهافشانی، تنها یک تک برچه به یک میوه نمو مییابد و دو برچه دیگر از بین میروند. گلچهها و میوهچههای با بیش از سه برچه (۴ تا ۷ برچه) هم مشاهده شدهاند. امکان پذیر است که برچههای اضافه به غیر از سه برچه اصلی سرآغازههای استامینودی۱۲ باشند که به ساختارهای شبهبرچه تغییرشکل یافته باشند. دماسون۱۳ و همکاران (۱۹۸۰) حضور ۶ استامینود در دو حلقه سه تایی پیرامون مادگی در گلهای ماده نخل خرما را نشان دادهاند. در نخل خرمای حاصل از کشت بافت با میوهنشینی غیرطبیعی، کلالههای بدشکل شده از لحاظ ساختاری نیز با فراوانی بالا رخ میدهند. گردهافشانی طبیعی این کلالهها صورت میگیرد اما به دلایل ناشناخته، لوله گرده درون بافت خامه از بین میرود. رشد پیوسته هر سه برچه حتی پس از گردهافشانی پیشنهاد میکند که ممکن نیست که فرآیند از بین رفتن دو برچه و رشد تک برچه توسط گرده افشانی راه انداخته شود، مگر پس از شروع لقاح. زمانی که وقوع لقاح با شکست مواجه میشود، به جای از بین رفتن دو برچه آنچنان که در تشکیل میوه طبیعی رخ میدهد، همه برچههای موجود ممکن است به رشد ادامه دهند تا میوهچههای کوچکی با تخمکهای ناقص تشکیل دهند]۴۰، ۴۱[.
نمو میوهچههای با برچه بیش از اندازه احتمالاً با شکست لقاح مرتبط نیست. این عقیده توسط نبود چنین میوهچههایی در گلهای گردهافشانی نشده گیاهان حاصل از پاجوش و وفورشان در خوشهچههای گردهافشانی نشده گیاهان کشت بافتی حمایت میشود. رشد این ساختارها ممکن است پدیدهای مستقل مرتبط با گذشته درون شیشهای گیاهان باشد. غلظت بالایی از ۲,۴-D در محیط کشت، دو جنسه بودن۱۴ را در گلهای نر تحت کشت القا می کند که به رشد و تبدیل مادگیهای ناقص به ساختارهای شبه میوه عاری از تخمک منتج میشود ] ۲۲،۳۵[. بسیاری از گلها طویل شدگی لوله گرده مختل شدهای دارند. طویل شدگی محدود لوله گرده به کلاله یا ناحیه پیرامونی اتصال آن به برچه مشاهده شده است. طویل شدگی لوله گرده یا متوقف میشود و یا تک جهتی است ]۱۷[.
بروز ناهنجاریها در گیاهان کشت بافتی بسیاری از ارقام نخل خرما، خصوصاً برحی، با درجات وقوع متغیری گزارش شده است. تکنیک کشت بافتی به کار رفته، ژنوتیپ و سن گیاه ممکن است بر میزان شیوع ناهنجاریها در جمعیتهای نخل خرمای حاصل از کشت بافت تأثیر داشته باشند] ۵۶، ۱۹[. علاوه بر این، این فنوتیپ طی بلوغ درختان کاهش مییابد، آنچنانکه بصورت کاهشهایی هم در سطوح میوههای پارتنوکارپ و هم میوههایی با برچههای بیش از تعداد طبیعی، به موازات یک افزایش در میزان میوه طبیعی تولید شده، تشخیص داده میشود. بسیاری از این درختان ظرف ۱۰ سال پس از کشت به حالت طبیعی برمیگردند، با عملکرد بر هکتارهای مشابه با درختان طبیعی. با این وجود، این پدیده دوباره در درختان حاصل از پاجوشهای این درختان ناجور ظاهر میشود. شدت علائم در پاجوشها با شدت علائم در درخت مادری که از آن منشأ گرفته اند، همبستگی دارد ]۴۳[.
درصد میوه نشینی قابل قبول ارقام ازدیادی با پاچوش های معمولی با افزایش سن درخت به تدریج افزایش مییابد تا به حداکثر قابل قبول در زمان تولید تجاری برسد (جدول ۱- ۵).

جدول ۱- ۵- درصد میوه نشینی قابل قبول ارقام خرما در تولید تجاری (اقتباس از منبع ۱۷)
رقم
سال باردهی درخت

۳-۱
۵-۴
۸-۶
برحی
۴۰%
۵۰%
? ۶۰%
استعمران
۳۵%
۴۵%
?۵۵%
زاهدی
۴۰%
۵۰%
? ۶۰%
گنطار
۴۰%
۶۰%
? ۷۰%
دیری
۳۰%
۴۵%
? ۶۰%
ربی
۳۵%
۴۵%
? ۶۵%
پیارم
۳۵%
۴۵%
? ۶۵%
کبکاب
۴۵%
۵۵%
? ۶۵%
شاهانی
۴۵%
۵۵%
? ۷۰%
مضافتی
۳۵%
۴۵%
? ۶۰%

۱-۸- تغذیه نخل خرما با عناصر بور و روی به روش محلول پاشی

تغذیه گیاه، رشد و نمو رویشی و زایشی آن را مشخص می کند. مواد معدنی به عنوان سازنده مواد آلی، فعال کننده آنزیم ها و واکنش های آنزیمی، حامل بعضی از مواد تنظیم کننده فشار اسمزی گیاه می باشد. نقش مواد معدنی برای انجام فرآیندهای فیزیولوژیکی مختلف در گیاه متفاوت است. بیشترین اثر آن ها از راه تأثیر بر متابولیت های اولیه و ثانویه به دست آمده از فتوسنتز مانند کربوهیدرات ها، اسیدهای آلی، پروتئین ها و تنظیم کنندهای رشد صورت می گیرد. محلول پاشی شامل به کار بردن مواد مغذی در سطح برگها، ساقه ها و میوه و جذب آنها از این قسمت ها می باشد]۱۰[.
از مزایای محلول پاشی می توان: افزایش محصول، مقاومت به آفات و بیماریها، بهبود مقاومت بهخشکی، افزایش کیفیت محصول را نام برد. در این روش محلول پاشی می تواند به صورت برگی و خوشه ای باشد. کودهای مورد نیاز را در تانکرهای مخصوص محلول پاشی به صورت محلول با غلظت مشخص تهیه می نمایند و توسط نازل های مخصوص بر روی نخل ها می پاشند. عمده عناصر کم مصرف که شامل آهن، اسید بوریک، سولفات روی، مس، منگنز و مولیبدن است. و از منابع کلاته مانند کلات آهن یا منابع معدنی مانند سولفات آهن هستند. که می توانند به روش محلول پاشی مورد استفاده قرار گیرند]۱۰ ،۱۷[.
الف- بور(B)
بور از عناصر ریز مغذی مورد نیاز گیاهان زراعی و درختان میوه است. گیاهان زراعی در هر سال به طور متوسط ۳۰ گرم اسید بوریک در هکتار جذب می نمایند. در رابطه با درختان نخل تاکنون اثرات کمبود آن به صورت واضحی مشخص نشده است در صورت نیاز به کاربرد اسید بوریک، محلول پاشی از طریق برگچه ها در اوائل اسفندماه قبل (از ظهور اسپاتها) یا در اریبهشت ماه در مرحله کیمری توصیه می گردد]۱۱[.

ب- روی (zn)
یکی از وظایف روی در گیاهان نقش موثر آن در ساخته شدن ترکیبات تنظیم رشد می باشد کمبود روی در اکثر خاکهای ایران به خصوص خاکهای آهکی گزارش شده است برای جبران کمبود سولفات روی در نخیلات محلول پاشی درختان قبل از باز شدن گلها در اواخر بهمن تا اواسط اسفند بسیار مفید خواهد بود]۱۱[.

۱-۹- اهمیت پژوهش

درصد بالای تشکیل میوه های پارتنوکارپ سه برچه ای در گیاهان خرمای حاصل از کشت بافت زیان اقتصادی شدیدی به باغدار می رساند. با توجه به هزینه بالای تولید، انتقال و نگهداری این نهال ها، در رفع مشکل میوه نشینی آنها باید چاره ای اندیشیده شود. بهبود وضعیت فیزیولوژیکی دانه گرده و نیز مادگی در زمان گرده افشانی ممکن است منجر به جوانه زنی بهتر دانه گرده و متعاقبا افزایش میزان لقاح شده که این خود شانس تولید میوه غیر پارتنوکارپ (تک برچه ای نرمال) را افزایش خواهد داد. از آنجا که محتمل است، تعادل خاصی از عناصر غذایی در سلول ها و بافت های مستقیما دخیل در فرآیندهای جوانه زنی دانه گرده، رشد لوله گرده و لقاح، مؤثر باشد، عدم برقراری این تعادل به هر علت ممکن می تواند بر درصد تشکیل میوه تک برچه ای نرمال اثر منفی داشته باشد. از میان عناصر ریز مغذی بور دارای بیشترین اهمیت در فرآیند تشکیل میوه است. با توجه به نقش بور در فرآیند گرده افشانی و جوانه زدن دانه های گرده، محلول پاشی اسید بوریک ممکن است سبب افزایش درصد جوانه زنی و رشد سریع لوله گرده شود]۲۰[. عنصر روی در مرحله گرده افشانی و جوانه زدن دانههای گرده نقش غیر مستقیمی را ایفاء نموده و موجب تسریع در رشد لوله گرده شده و در نتیجه امکان لقاح و تشکیل میوه را افزایش می دهد]۲۰،۶۳ [. بنابراین گمان می رود که هر عملیاتی که منجر به

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید