دارویی اختصاص داشته و حدود ۱۰۰ میلیون نفر در بخش گیاهان دارویی اشتغال دارند (محمدی‌ گلرنگ، ۱۳۸۰). در سال ۱۹۹۸ میلادی سطح زیر کشت در آلمان بیش از ۶۰۰۰ هکتار بوده و دریافتی از فروش داروهای گیاهی و شیمیایی در داروخانه‌های این کشور بالغ بر ۲۲ میلیارد یورو بوده است (متین، ۱۳۸۲). در سال ۱۹۹۹ کشور ژاپن نزدیک به ۱۰۱۲۲۷۰۰۰ دلار صرف واردات مواد موثره با منشاء گیاهی برای ساخت دارو نموده است (قنبری و همکاران، ۱۳۸۰). در سال ۲۰۰۰ تجارت گیاهان دارویی نزدیک به۷۰ میلیارد دلار بوده است (رسام، ۱۳۸۰). در سال ۲۰۰۱ میلادی، آلمانی‌ها بیش از ۵/۱ میلیارد یورو خرج داروهای گیاهی نموده‌اند (متین، ۱۳۸۲).
۱-۶ وضعیت گیاهان دارویی در ایران:
ایران با برخورداری از سابقه تاریخی درخشان در طب، استعدادهای بالقوه جغرافیایی و اقلیمی (۱۱اقلیم از ۱۳ اقلیم جهانی)، دامنه تغییرات درجه حرارت روزانه (۵۰ درجه سانتی‌گراد)، ۳۰۰ روز آفتابی در سال، و تنوع بالای گونه گیاهی (۷۵۰۰ الی۸۰۰۰ گونه) که ۱۰ تا ۱۵ درصد آن دارویی است، توانایی بالقوه‌ای در زمینه توسعه و تولید گیاهان دارویی دارد (آزادبخت، ۱۳۷۸؛ امیدبیگی،۱۳۷۹).در حال حاضر حدود ۶۶ هزار هکتار از ارضی کشاورزی در استان‌های مختلف کشور، به کشت گیاهان دارویی اختصاص دارد و از مجموع مزارع اختصاص یافته به گیاهان دارویی، حدود ۶۵ هزار تن محصول تولید می‌شود (عصاره و سید اخلاقی، ۱۳۸۸). میزان صادرات کشور در سال ۱۳۸۶ به میزان ۶۳ میلیون دلار ثبت شده است که عمده‌ترین اقلام زیره، گشنیز و عصاره شیرین بیان بوده است(غلامشاهی،۱۳۸۸ ). این در حالی است که ارزش کل واردات گیاهان دارویی و مواد اولیه گیاهی در سال ۱۳۸۶ به میزان ۸۵ میلیون دلار بوده و بیش‌ترین ارزش میزان واردات گیاهان دارویی و فرآورده‌های مرتبط، معادل ۵۹ میلیون دلار مربوط به اسانس‌ها می‌باشد (غلامشاهی، ۱۳۸۸). در حال حاضر ۳۵ شرکت داروسازی گیاهی در کشور مجوز فعالیت دارند و حدود ۳۰۰ قلم داروی گیاهی در کشور تولید می‌گردد، که حدود ۴ درصد داروهای مورد استفاده جامعه را تشکیل می‌دهند و تعداد گیاهان مورد استفاده برای تهیه این داروها (طبق گزارش وزارت بهداشت) حداکثر ۹۰ گونه گیاهی است. همچنین تعداد ۶۰ قلم ترکیبات آرایشی با منشاء گیاهی در کشور تولید می‌گردد که بسیاری از مواد اولیه این فرآورده‌ها از خارج وارد می‌گردد (عصاره و سید اخلاقی، ۱۳۸۸). این در حالی است که تنوع گونه‌ای و ذخایر ژنتیکی از ویژگی‌های بارز این سرزمین بوده و با بهره‌گیری از حدود هشت هزار گونه گیاهی و حدود ۱۵۰۰ گونه گیاه دارویی و انحصاری و بومی بودن برخی از آن‌ها که از ارزش دارویی و صنعتی بالایی برخوردار بوده (ابراهیمی، ۱۳۸۰) و در صورت کشت و فراوری می‌توانند علاوه بر تأمین نیاز بازار داخل، در بازارهای جهانی بدون رقیب وارد شوند. علی‌رغم این‌که همواره استفاده از گیاهان دارویی و تأمین دارو از منشاء گیاه، از ویژگی‌های بارز طب ایرانی محسوب می‌شود اما به رغم پیشینه تاریخی درخشان و گذشته پر افتخار، عملاً جایگاه ایران امروز در این دانش از موقعیت مناسب و مطلوبی در جهان برخوردار نیست، بنابراین تمهیدات لازم برای احیاء و بازگرداندن این سیادت فراموش شده و ارتقاء اهداف متعالی طب ایرانی که گیاهان دارویی سنگ بنای آن را تشکیل می‌داده است، امری اجتناب ناپذیر است. بنابراین بررسی وضع موجود فعالیت‌های مرتبط با گیاهان دارویی اعم از تحقیقاتی و اقتصادی و نیز فرآورده‌های دارویی و آرایشی، بهداشتی با منشاء گیاهی، نشان می‌دهد که در ارتباط با عرصه‌های کاری، جمع‌آوری و استحصال محصول از عرصه‌های طبیعی، نهاده‌های مورد نیاز، عملیات کاشت، داشت، برداشت و نیز عملیات پس از برداشت (عمل‌آوری) و بالاخره بازاریابی و بازرگانی گیاهان دارویی و فرآورده‌های آن‌ها نارسایی‌ها، مشکلات و محدودیت‌هایی در کشور وجود دارد که بدون توجه و رفع آن‌ها، فعال کردن این بخش بالقوه تولیدی غیر ممکن بوده و سودآوری لازم برای تولیدکنندگان نیز بعید به نظر می‌رسد (عصاره و سید اخلاقی، ۱۳۸۸).
طبق آخرین آماری که توسط وزارت جهاد کشاورزی اعلام شده است، سطح زیر کشت گیاهان دارویی در ایران به غیر از زعفران در سال ۱۳۹۰ برابر با ۶/۳۸۴۱۹ هزار هکتار می باشد که مقام اول از آن استان خراسان می‌باشد. با توجه به آمار سال ۱۳۹۱سطح زیر کشت گیاهان دارویی در این استان به غیر از زعفران ۱۳ هزار هکتار می‌باشد.(جدول ۱-۱, جدول ۱-۲).
۱-۷ استفاده از کودها در مزارع:
ازمیان روشهای به زراعی شناخته شده ومناسب،استفاده ازکودهای شیمیایی یکی ازموثرترین راهکارهایی است که بشرازدیربازبه منظوربهبودعملکردوکیفیت محصولات مختلف مورداستفاده قرارداده است(لیلا وهمکاران۳، ۲۰۰۳). چرا که باتامین به موقع ومسلما به میزان نیازعناصرموردنیازگیاهان می توان افزایش چشمگیری رادرکمیت وکیفیت محصول آنهاایجادکرد. (بارکر و پیلبام۴، ۲۰۰۷)
۱-۸ اثر عناصر غذایی بر عملکرد گیاهان:
عناصر ضروری بر اساس نیاز کمی گیاهان به دو گروه عناصر پرمصرف شامل نیتروژن، کربن، هیدروژن، اکسیژن، فسفر،پتاسیم، کلسیم،منیزیم وگوگرد وعناصرکم‌مصرف شامل آهن، منگنز، بر،روی، مس،مولیبدن، کلرونیکل تقسیم می‌شوند (معزاردلان و ثواقبی فیروزآبادی، ۱۳۸۱؛ سالاردینی، ۱۳۸۲). افزایش بیوماس محتوای دارویی با روش‌های به‌زراعی و به‌نژادی یکی از اهداف مورد نظر در تولید گیاهان دارویی می‌باشد. عناصر غذایی پرمصرف و کم‌مصرف در این زمینه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هسستند (امیدبیگی۵، ۲۰۰۵). هر عنصر ضروری فقط زمانی می‌تواند نقش خود را تغذیه به‌خوبی نشان دهد که سایر عناصر لازم به‌صورت متعادل و به نسبت‌های کافی در اختیار گیاه باشند. با افزایش مواد آلی خاک، بهینه سازی مصرف کودهای نیتروژنه، فسفاتی و پتاسیمی، تولید و ترویج مصرف کودهای حاوی عناصر ریزمغذی می‌توان عملکرد محصولات زراعی و باغی را افزایش داد (ملکوتی، ۱۳۷۹).
۱-۹ تیره کاسنی:
دراین خانواده۹۰۰ جنس وحدود۲۰۰۰گونه وجوددارد. که بیشترین انتشار این تیره در نواحی معتدل وسرد دیده می شود . گیاهان این خانواده عموماًعلفی بوده ودارای گل آذین کاپیتول وفاقدزایدهزیربرگ یعنی (استیپول) می باشد. میوه فندقه و اغلب دارای تارهای بلند می باشد. (امید بیگی ۱۳۸۴)
۱-۱۰ گیاه شناسی:
ماریتیغال(silybum marianum) از خانواده کاسنی (Asteraceae)، گیاهی دارویی،علفی و یکساله است که درنقاط مختلف ایران به صورت وحشی یافت میشود. این گیاه دررویشگاههای طبیعی خوددربرخی مناطق معتدله باشرایط آب وهوای مدیترانهای قادربه گذراندن دوره ی سرمای زمستان میباشدبه همین دلیل میتواندبصورت یک محصول پاییزه نیزدرآن مناطق کشت شود،ولی درنواحی سردسیری مناطق مدیترانه ای بایددرفصل بهارکشت گردد.(امیدبیگی,۲۰۰۶).
۱-۱۱ نوع مواد موثره:
موادمؤثره دانه های گیاه ماریتیغال ازنوع فلاونولیگنانهاهستندکه این مواد۵/۱تا۳ درصدوزن دانه ماریتیغال راتشکیل می دهند(دویک۶، ۱۹۹۸).این ترکیبات ازنظرشیمیایی متعلق به فنلهاهستندورنگ آنهامعمولاًزردمیباشند . مهمترین فلاونوئیدهای موجوددردانه های این گیاه عبارتنداز:سیلیبین،سیلی کریستین وسیلی دیانین که مجموعه آنهاتحت عنوان ترکیبات سیلیمارین شناخته میشوند(امید بیگی، ۲۰۰۶).
سیلیمارین ترکیبی ازفلاونوییدهااست که ازعصاره متانولی دانه های ماریتیغال به میزان۴تا۶درصداستخراج میشود (کاتیار۷، ۲۰۰۲).

۱-۱۲ موارد استفاده:
سیلیمارین ازسیلیبین مشتق شده ویک داروی محافظ کبدی است که به طوروسیعی دردرمان بیماریهای مختلف کبدی(سیروز،هپاتیت ویروسی وسمی مزمن،کبدچرب والتهاب مجرای صفرا)استفاده میشود.(کرن و همکاران۸، ۲۰۰۰). این گیاه اثرپزشکی ودارویی دارد،امابعضی وقتهابه عنوان گیاه زینتی به دلیل برگهای غیرمعمول آن پرورش داده میشود . بیش از۲۰۰۰سال است که دانه های این گیاه برای معالجه بیماریهای کبدی بکارمیرودوهمچنین برای معالجه مسمومیت قارچی وهپاتیت کاربرددارد(واگنر و همکاران۹، ۱۹۹۲و بوسی سو و همکاران۱۰، ۱۹۹۲). ازدانه های این گیاه موادمؤثری استخراج میشود (سیلیمارین)که برای درمان امراض ومسمومیتهای کبدی،سیروزکبدی وپیشگیری ازسرطان بکار میرود(هورنوک۱۱، ۱۹۹۲).مطالعات نشان میدهندکه سیلیمارین دردرمان هپاتیتهای حادومزمن تاثیرمی گذارد(ماگلیولو۱۲، ۱۹۷۸)هچنین بااثرات سمی موادمختلف سمی همانندالکل(اتانول)،تتراکلریدکربن،دزبالای استامینوفن مقابله میکند(پاتی۱۳، ۱۹۹۶).
۱-۱۳ پراکنش جغرافیایی:
این گیاه به طورخودرودرشمال،مغرب وجنوب ایران میروید،ولی به صورت پرورشی نیزمیتوان دراکثرمناطق ایران کشت نمود، همچنین دراکثر کشورهای غربی(آلمان، اتریش ورومانی) ودر تعدادی از کشورهای جنوب آمریکا وجنوب آفریقا، همه ساله زمین های زراعی وسیعی برای کشت ماریتیغال اختصاص می یابد (امیدبیگی ۱۳۸۴).
۱-۱۴ کاشت:
طریقهتکثیراین گیاه پرارزش،ازطریق بذراست. این گیاه به صورت ردیفی توسط ردیفکارغلات کشت میشودوبرای هرهکتارزمین ۱۲تا ۱۰ کیلوگرم بذرنیازاست(امیدبیگی،۱۳۸۴ ). تعداد ۱۰ تا ۱۲ بذردرهرمترطولی مناسب است.برای سهولت دربرداشت مکانیکی بهتراست گیاهان به صورت نواری کشت شوند،فاصله ردیف کاشت بین ۴۰ تا ۶۰سانتیمتروعمق کشت۲ تا۳سانتیمتراست؛یعنی پس ازهر ۴ تا ۵ ردیف،فاصلهای به اندازه ۱۲۰ تا۱۵۰سانتیمترخالی بماندودرتمام زمین به همین شکل عمل شود۰امیدبیگی ،۱۳۸۴ ).ماریتیغال درطول دورهرویش به هوای گرم وآفتاب فراوان نیازدارد(امیدبیگی،۱۳۸۴ ). بذوردردمای ۸ تا ۱۰ درجه سانتیگرادجوانه می زنندولی درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بذربین ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتیگراداست( امید بیگی، ۱۳۸۴)
۱-۱۵ خاک:
مارتیغال راتقریباًدرهرنوع خاکی میتوان کشت نمود. به شرطی که خاک کاملاًشنی وتهی ازموادوعناصرغذائی نباشد(امید بیگی، ۱۳۸۵).
۱-۱۶ داشت:
ماریتیغال به بسیاری ازعلفکشهاحساس است ازاین رومبارزهشیمیائی باعلفهای هرزاین گیاه بایدبادقت کامل انجام گیردودرانتخاب نوع علف کشی وغلظت وزمان کاربردآن دقت نمود؛لذاتوصیه میشودازسموم قبل ازکاشت استفاده شود(امیدبیگی،۱۳۸۴ ). بایدازمحصولات وجینی قبل ازکشت خارمریم استفاده کردتادرموقع کشت خارمریم باعلفهای هرزکمتری برخوردنمائیم،همچنین نبایددرچندسال پیاپی این گیاه راکشت نمودچون علف هرزمزرعه میشود (امید بیگی، ۱۳۸۵).
۱-۱۷ برداشت:
درکشت بهاره میوه هاازاوایل تابستان به تدریج میرسند(امیدبیگی،۱۳۸۴ ).. هنگام رسیدن میوه ها،گلچه هاخشک میشوندوتارهای بلندوسفیدرنگ ظاهرمیگردند. رنگ میوه های رسیده قهوه ای وبراق است. (امیدبیگی،۱۳۸۴ )میوه های رسیده به سهولت ازگیاه جداوبه اطراف پراکنده میشوند. (امیدبیگی، ۱۳۸۴ ).کاپیتولهامعمولاًدریک مرحله ودرفاصله زمانی۱۰ تا ۱۵روزه برداشت میشود

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید