ر دههی گذشته خواص اندوکرینی سلولهای چربی را مشخص کردهاند (استفان جیم و همکاران، ۲۰۰۶). آدیپوکینها پپتیدهایی هستند که از بافت چربی ترشح میشوند و بر متابولیسم انرژی کل بدن تاثیر میگذارند (جاسویندر و همکاران، ۲۰۰۷). آدیپوکینها، فاکتورهای محلول تولید شده توسط آدیپوسیتها هستند که با چاقی و دیابت مرتبط هستند (جنیفر آن و همکاران، ۲۰۰۸). ویسفاتین یکی از آدیپوکینهایی هست که از آدیپوسیتها رها میشود (جاکوب ام هاس و همکاران، ۲۰۰۹). ویسفاتین یک پروتئین ۵۷ کیلو دالتونی است که در ابتدا به عنوان فاکتور افزاینده پیش ساز سلول بتا شناخته میشد (سامل و همکاران، ۱۹۹۴؛ رانگ واکس و همکاران، ۲۰۰۲). اخیرا ویسفاتین به عنوان پروتئینی که به طور زیادی با ویژگیهای شبه انسولینی بیان شده و بیشتر از بافت چربی احشایی آزاد میشود، شناخته شده است (فوکوهارا و همکاران، ۲۰۰۵). به نظر میرسد، ویسفاتین از بافت چربی احشایی ترشح میشود و اعمالی شبیه انسولین دارد ( استفان جیم و همکاران ، ۲۰۰۶). ویسفاتین یک آدیپوکین است که بیشتر به وسیله بافت چربی احشایی ترشح میشود و بیان ژن و سطوح پلاسمایی آن در حیوانات و انسانهای چاق کاهش مییابد. اصولا اثرهای متابولیکی ویسفاتین با اتصال و فعال کردن گیرندههای انسولین صورت میگیرد (امین محمدی دمیه و همکاران، ۱۳۸۹). اخیرا عنوان شده است که سطوح ویسفاتین پلاسما در بیماران دیابت نوع دوم افزایش پیدا میکند، بنابراین اندازهگیری سطوح ویسفاتین پلاسما میتواند شاخصی برای برآورد بیماریهای متابولیکی باشد (امین محمدی دمیه و همکاران، ۱۳۸۹).

۲-۲-۱ سایتوکاین‌ها
سایتوکاین‌ها۵ ، پروتئین‌هایی هستند که توسط سلول‌های ایمنی آزاد می‌شوند و در بروز بسیاری از آثار این سلولها، نقش دارند. سایتوکاین‌ها در پاسخ به میکروبها و سایر عوامل محرک آزاد می‌شوند. شایان ذکر است که سایتوکاین‌های مختلف در تحریک پاسخ‌های گوناگونی از سلول‌های دستگاه ایمنی نقش دارند. سایتوکاین‌ها باعث رشد، تمایز و فعال سازی سلول‌ها می‌شوند. به همین دلیل، در بعضی موارد از این عوامل، استفاده درمانی میشود ولی گاهی بهدلیل تولید بیش از حد این عوامل، ناگزیر باید خنثی شوند.
در ابتدا طبقه‌بندی سایتوکاین‌ها براساس منشأ سلولی آنها بوده است. سایتوکاین‌هایی را که توسط فاگوسیت‌های منونوکلئر تولید می‌شوند، را منوکاین۶ وسایتوکاین‌هایی را که توسط لنفوسیتها تولید می‌شوند، لنفوکاین۷ می‌نامیدند. با پیشرفت علم، مشخص شد که یک پروتئین، ممکن است هم توسط لنفوسیت و هم منوسیت و حتی توسط انواعی از سلول‌های بافتی (نظیر سلول‌های اندوتلیال و بعضی از سلول‌های اپی تلیال) نیز تولید شود. لذا نام ژنریک سایتوکاین به این پروتئین‌ها داده شد. از آنجایی که اکثر سایتوکاین‌ها توسط لکوسیت‌ها تولید میشوند و روی سایر لکوسیت‌ها اثر میگذارند، اینترلوکین۸ نیز می‌نامند.
البته این نامگذاری چندان هم ایده‌آل نیست، چرا که سایتوکاین‌هایی داریم که با وجود آنکه فقط توسط لکوسیت‌ها تولید شده و فقط روی لکوسیتها نیز اثر می‌گذارند اما اینترلوکین نامیده نمی‌شوند. در مقابل، سایتوکاین‌هایی داریم که اینترلوکین خوانده می‌شوند، در حالیکه یا توسط سلولهایی به غیر از لکوسیت تولید می‌شوند و یا اینکه روی سلولهایی به غیر از لکوسیتها اثر می‌گذارند، البته این نامگذاری تا حدی سودمند نیز بوده است، چرا که هر سایتوکاین جدید به مجرد مشخص شدن ساختمان مولکولی آن به عنوان اینترلوکین نامیده میشود و ترتیب شماره گذاری اینترلوکین‌ها براساس ترتیب زمان کشف آنها می‌باشد. به عنوان مثال، اینترلوکین یک ((IL-1 اولین اینترلوکینی است که کشف گردیده است (ایمیونولوژی سلولی _مولکولی لیچمن ۲۰۰۳; ایمونولوژی جان وی ۲۰۰۶; ایمیونولوژی پزشکی پارسلو ۲۰۰۱; ایمیونولوژی رویت ۲۰۰۴).

۲-۲-۱-۱ خصوصیات کلی سایتوکاین‌ها
همانگونه که پیشتر نیز اشاره شد، سایتوکاین‌ها پلی پپتیدهایی هستند که در پاسخ به میکروبها و سایر آنتی ژن‌ها تولید شده و باعث هدایت و تنظیم واکنشهای ایمنی یا التهابی می‌شوند. با وجود آنکه سایتوکاین‌ها از لحاظ ساختمانی متنوع میباشند، اما دارای خصوصیات مشترکی هستند
ترشح سایتوکاین، یک روند گذرا بوده و خود به خود محدود میشود. سایتوکاین‌ها به طور معمول به صورت مولکولهای پیش ساخته و ذخیره وجود ندارند و تولید آنها به مجرد فعال شدن سلول، آغاز میشود. سایتوکاین‌ها، به محض تولید شدن، به سرعت ترشح می‌شوند.
هر سایتوکاین قادر به اثر بر چند نوع سلول بوده و برخی آثار بین چند سایتوکاین، مشترک میباشند. به توانایی یک سایتوکاین برای اثر بر چند سلول مختلف، پلیوتروپیسم۹ گفته میشود. این خاصیت به سایتوکاین این اجازه را می‌دهد آثار زیست شناختی متنوعی را داشته باشند.
آثار سایتوکاین ممکن است یا به صورت سیستمیک و یا به صورت موضعی باشد. اثرات سیستمیک تنها در مورد سایتوکاین‌هایی دیده میشود که نظیر هورمونها قادر به القای آثار درون ریز۱۰ باشند. لذا صرفاً سایتوکاین‌هایی که می‌توانند در غلظتهای بالا تولید شوند، توانایی به جا گذاشتن اثرات سیستمیک را خواهند داشت، همانند ۱-IL،IL-6، TNF که در بروز تب، لرز، تعریق، بالا رفتن میزان کورتیزول و لکوسیتوز در جریان التهاب حاد و شدید نقش دارند. البته، اثر سایتوکاین‌ها بیش‌تر به صورت پاراکرین ۱۱است، یعنی از یک سلول، تولید میشوند و روی سلول مجاور تاثیر می‌گذارند و یا اینکه به صورت اتوکرین ۱۲است که از یک سلول تولید شده و روی همان سلول اثر می‌گذارند، از این روی بیشتر آثاری که به سایتوکاین‌ها نسبت داده میشود، به صورت موضعی است .
سایتوکاین‌ها برای القای آثار خود باید به گیرنده مربوطه بر سلول متصل شوند. ، به طور معمول میزان تمایل اتصال سایتوکاین به گیرنده خود، بالا است (ایمیونولوژی سلولی _مولکولی لیچمن ۲۰۰۳; ایمونولوژی جان وی ۲۰۰۶; ایمیونولوژی پزشکی پارسلو ۲۰۰۱; ایمیونولوژی رویت ۲۰۰۴).

۲-۲-۱-۲ انواع سایتوکاین‌ها
طبقهبندی سایتوکاین‌ها به صورتهای مختلف صورت پذیرفته است. ما در این قسمت، سایتوکاین‌ها را براساس اثرات آنها تقسیم بندی می‌نماییم که عبارتند از:
۱. سایتوکاین‌های التهابی
۲. سایتوکاین‌های دخیل در هماتوپویز۱۳ یا ایجاد سلول‌های خونی
۳. سایتوکاین‌های ضد التهابی
۴. سایتوکاین‌های دخیل در ترمیم بافت
البته باید توجه داشت که یک سایتوکاین ممکن است دارای دو اثر مختلف باشد.

۲-۲-۱-۲-۱ سایتوکاین‌های التهابی
سایتوکاین‌های این گروه، یا از طریق تحریک عوامل دفاع ذاتی و یا عوامل دفاع اختصاصی و یا هر دو عمل می‌نمایند. مهمترین سایتوکاین‌های این گروه عبارتند از:
(IL-1) اینترلوکین۱،(TNF) فاکتور نکروز تومور، (IL-6) اینترلوکین۶، (IL-2) اینترلوکین۲، (IL-4) اینترلوکین۴،(IL-5) اینترلوکین۵، (IL-12) اینترلوکین۱۲،(IFN-γ) اینترفرون گاما و کموکاینها

۲-۲-۱-۲-۲ سایتوکاینهای دخیل در هماتوپویز
در تمایز سلولهای خونی از سلولهای بنیادی مغز استخوان، برخی سایتوکاینها نقش دارند که از آنها تحت عنوان فاکتورهای محرک کولونی۱۴ یاد میشود، چراکه باعث تحریک پیدایش کولونیهای سلولی در کشت مغز استخوان میشوند. حروفی که بر آنها گذاشته میشود، دلالت بر نوع کولونیهای سلولی دارد که تحت اثر آن سایتوکاین، به وجود میآیند، نظیر، CSF سمت چپ واژه که باعث تحریک تولید کولونیهای گرانولوسیتها و ماکروفاژها میگردد. البته تمام سایتوکاینهای دخیل در GM-CSFنامگذاری نشدهاند. از جمله میتوان به CSF های هماتوپویز اشاره کرد که به ترتیب در تحریک تولید ۱۵G-CSF وM-CSF16، ۱۷GM-CSF نقش دارند (ایمیونولوژی سلولی _مولکولی لیچمن ۲۰۰۳; ایمونولوژی جان وی ۲۰۰۶; ایمیونولوژی پزشکی پارسلو ۲۰۰۱; ایمیونولوژی رویت ۲۰۰۴).
.
۲-۲-۱-۲-۳ سایتوکاینهای ضد التهابی
مهمترین سایتوکاین این دسته، TGF-βیا فاکتور رشد ترانسفورمه کننده۱۸ است که اثر اصلی آن، مهار تکثیر و فعالیت لنفوسیتها و سایرلکوسیتها میباشد. TGF-βبه سه شکل حضور دارد:
TGF-β۱ وTGF-β۲ ،TGF-β۳ . سلولهای دفاعی، عمدتا به تولید TGF-β۱ میپردازند. از جمله مهمترین اثرات این سایتوکاین، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
مهار تکثیر و تمایز لنفوسیتهای T و مهار فعالیت ماکروفاژها و تحریک لنفوسیت B به منظور تولید IgAاست چرا که در مقایسه با IgG ، IgM و IgAبه لحاظ عدم فعال ساختن کمپلمان، قادر به تولید عوامل التهابی از اجزای سیستم کمپلمان نبوده، لذا در جهت فرو نشاندن التهاب عمل مینماید (ایمیونولوژی سلولی _مولکولی لیچمن ۲۰۰۳; ایمونولوژی جان وی ۲۰۰۶; ایمیونولوژی پزشکی پارسلو ۲۰۰۱; ایمیونولوژی رویت ۲۰۰۴).

۲-۲-۱-۲-۴ سایتوکینهای دخیل در ترمیم بافت
این دسته از سایتوکاینها، عمدتاً مشتمل بر آن دسته از فاکتورهای رشد هستند که با تحریک رشد، مهاجرت و فعالیت فیبروبلاستها، سلولهای عضلانی صاف، سلولهای اپی تلیال و سلولهای اندوتلیال، زمینه ساز ترمیم بافت میشوند. مهمترین سلولهای تولید کنندهی آنها عبارتند از : ماکروفاژها، پلاکتها و لنفوسیتهای T.
از جملهی این سایتوکاینها میتوان به فاکتور رشد فیبروبلاست، فاکتور رشد مشتق از پلاکت، فاکتور رشد اپیدرمال و فاکتور رشد اندوتلیوم عروق اشاره کرد (ایمیونولوژی سلولی _مولکولی لیچمن ۲۰۰۳; ایمونولوژی جان وی ۲۰۰۶; ایمیونولوژی پزشکی پارسلو ۲۰۰۱; ایمیونولوژی رویت ۲۰۰۴).

۲-۲-۲ فاکتور نکروز دهنده تومور (TNF)
سایتوکاین اصلی در پاسخ التهابی حاد نسبت به باکتری‌های گرم منفی و سایر عوامل عفونی است. در ابتدا، TNF به عنوان ماده‌ای توصیف گردید که در سرم حیوانات تحریک شده با اندوتوکسین باکتریایی موجود بوده و باعث نقرض سلول‌های توموری میگردید. البته در حال حاضر مشخص شده که این اثرTNF، یکی از اثرات سوء حاصل از غلظت‌های بالای این سایتوکین است. فاکتور نکروز دهنده تومور نیز همانند IL-1 به دو شکل آلفا (TNF-α) و بتا (TNF-β) وجود دارد، ضمن آنکه از لحاظ اثرات التهابی، شباهت بسیاری به IL-1 دارد. مهمترین سلول‌های تولید کننده آن نیز همانند IL-1 ، منوسیت‌ها و ماکروفاژها هستند. البته، برخی دیگر از سلول‌ها نیز نظیر لنفوسیت‌های T، سلول‌های NK قادر به ترشح TNF میباشند. مهمترین عامل، محرک تولید TNF توسط ماکروفاژ، اندوتوکسین باکتریایی است. از جمله اثرات مهم این سایتوکاین:
همانند IL-1 اندوتلیوم عروق را وادار به تولید مولکول‌های چسبندگی می‌نماید.
TNF ماکروفاژها و سلول‌های اندوتلیال را وادار به ترشح کموکاینها می‌نماید که این عامل، خود به عنوان زیرگروهی از سایتوکاین‌های التهابی میباشند که باعث تحریک حرکت دار یا کموتاکسی لکوسیت‌ها به سمت موضع آسیب دیدگی

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید