نقش اطلاعات شفاف به عنوان منبعی برای هماهنگی و بهبود روابط میان عناصر یک سیستم دولتی و روابط میان مردم و دولت به حساب می آید و موجبات یک حکمرانی خوب را فراهم می آورد. مارتینز1 (2011) معتقد است، اگر چه شفافیت اطلاعات موجب ارتباطات بهتر میان ادارات دولتی و شهروندان می شود اما باید توجه داشت که مسائل و محدودیت هایی نظیر مباحث اقتصادی، سیاسی و قانونی بر سر راه این مهم قرار دارد که می بایست در مسائل اجرایی به آن تمرکز ویژه ای داشت.(Martinez, 2011: 188)
مطابق منویات مقام رهبری در خصوص سیاست های کلی نظام اداری شایسته است، تمامی دستگاه های دولتی به بحث سلامت نظام اداری و ارتقاء آن توجه ویژه ای داشته باشند( سیاست های کلی نظام اداری، سایت مرکز مطالعات بهره وری و منابع انسانی، 1393). حکمرانی خوب و ارتباط مناسب از آرمان هایی است که ریشه در افکار مدیریت اسلامی دارد و از دیرباز مورد توجه مسئولان بوده است. ریشه اسلامی ارتباطات شفاف و موثر میان دولت و مردم را می توان در نامه حضرت امیر(ع) به مالک اشتر نخعی جستجو نمود( نهج البلاغه، نامه شماره53، سایت آوینی، 1393). مسئله اصلی تحقیق حاضر واکاوی علمی در مسئله شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران می باشد. همانطور که در بندهای فوق بدان اشاره شد می توان انتظار داشت عوامل متعدد و چند جانبه ای در شفافیت اطلاعات دخیل باشد. حال دغدغه اصلی محقق یافتن پاسخی مناسب وعلمی برای این سوال است که با توجه به بند 18 سیاست های کلی نظام اداری(شفاف‌سازي و آگاهي‌بخشي نسبت به حقوق و تكاليف متقابل مردم و نظام اداري با تأكيد بر دسترسي آسان و ضابطه‌مند مردم به اطلاعات صحيح) چه عوامل و معیارهایی بر این مسئله تاثیر گذار می باشد و کدامیک از معیارهای شناسایی شده از اهمیت بالاتری در مسائل اجرایی شفافیت اطلاعات نظام اداری کشور برخوردار است. لذا مسئله اصلی تحقیق حاضر در قالب سوال زیر مطرح و مورد پیگیری قرار خواهد گرفت:
“معیارها و زیر معیارهای موثر بر شفافیت نظام اداری ایران کدامند و این معیارها از دیدگاه خبرگان دارای چه اولویت هایی جهت اجرا می باشند؟”
اهداف پژوهش
1-3-1. اهداف اصلي:
شناسایی معیارهای مؤثر بر شفافیت نظام اداری جمهوری اسلامی ایران؛
اولویت بندی معیارهای موثر برشفافیت نظام اداری جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه خبرگان.

1-3-2. اهداف فرعي:
شناسایی میزان اثرگذاری زیر معیارهای نهادی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان؛
شناسایی میزان اثرگذاری زیر معیارهای سازمانی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان؛
شناسایی میزان اثرگذاری زیر معیارهای فردی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان؛
شناسایی میزان اثرگذاری زیر معیارهای ملی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان؛
شناسایی میزان اثرگذاری زیر معیارهای بین المللی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان.
پرسش های پژوهش
1-4-1. پرسش های اصلي:
معیارهای مؤثر بر شفافیت نظام اداری جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه خبرگان چیست؟
اولویت بندی معیارهای موثر برشفافیت نظام اداری جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه خبرگان چگونه می باشد؟
1-4-2. پرسش های فرعي:
درجه اثرگذاری زیر معیارهای نهادی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان چیست؟
درجه اثرگذاری زیر معیارهای سازمانی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان چیست؟
درجه اثرگذاری زیر معیارهای فردی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان چیست؟
درجه اثرگذاری زیر معیارهای ملی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان چیست؟
درجه اثرگذاری زیرمعیارهای بین المللی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان چیست؟
اهمیت و ضرورت پژوهش
الف) اهمیت و ضرورت نظری
ارتقاء سطح دانش در حوزه شفافیت نظام اداری و مسائل مربوط به آن؛
بررسی جنبه ها و عوامل مختلف تاثیرگذار بر شفافیت نظام اداری؛
بررسی جنبه شفافیت نظام اداری در الگوی حکمرانی( دولت) خوب.
ب) اهمیت و ضرورت کاربردی
بررسی عوامل موثر بر شفافیت نظام اداری و اولویت های آن ها و بررسی چگونگی عملکرد آن ها در جهت شفافیت نظام اداری جمهوری اسلامی ایران؛
کمک به سیاستگذاران برای طراحی و تدوین سیاست هایی در جهت توسعه شفافیت نظام اداری؛

1-5-1. مبانی نظری
هدف از بررسی مبانی نظری و تحقیق در سایر مطالعات انجام شده، فراهم آوردن زمینه هایی منظم و استاندارد می باشد، تا با توجه و تاکید به آن بتوان سایر مراحل تحقیق را در فصول آتی، مورد پیگیری قرار داد. در این بخش با توجه به عنوان و مسئله تحقیق، مطالب زیر قابل تامل می باشد.
1-5-1-1. شفافیت
شفافیت اطلاعات یک همگرایی2 از شاخه های مختلف اطلاعات و نقل و انتقال آن ها به گروه های ذینفع در زمان نیازمندی به اطلاعات می باشد. زیرساخت و تکنولوژی سیستم های کامپیوتری که برای نقل و انتقال اطلاعات به کار گرفته می شود، اهمیت اصلی شفاف سازی اطلاعات نیستند، بلکه سیستم های تکنولوژی اطلاعات ابزاری برای نقل و انتقال اطلاعات می باشند. اهمیت و ارزش شفاف سازی اطلاعات مربوط به مضمون پیام و اعمالی است که از آن حاصل می شود (واعظی و همکاران، 1391: 15). شفافیت عبارت است از افزایش جریان به موقع و قابل اتکای اطلاعات اقتصادی، مالی،
اجتماعی و سیاسی که در دسترس همه ذی نفعان مربوط باشد. هم چنین ویشوانات و کافمن(1999) عدم شفافیت را به عنوان ممانعت عمدی از دسترسی به اطلاعات، ارائه نادرست اطلاعات یا ناتوانی بازار در کسب اطمینان، از کفایت مربوط بودن و کیفیت اطلاعات ارائه شده تعریف کرده اند. شفاف سازی لغو کردن پوشیدگی و رازداری می باشد و پوشیدگی و رازداری عبارت است از تلاش برای مخفی کردن بعضی از رفتارها و فعالیت ها برای اینکه گروه یا افرادی خاص از این پوشش منتفع شوند (سینایی و داودی, 1388: 45).
شفافيت يكی از پايه‌های اصلی دموكراسی و جمهوريت و ملازم با «حق دانستن» است. «شفاف‌سازی» را می‌توان به شفاف‌سازی اطلاعات، شفاف‌سازی مشاركتی و شفاف‌سازی پاسخگويی تقسيم كرد. از نتايج مهم شفاف‌سازی، ارتقای كيفيت تصميمات متخذه، افزايش اعضای حلقه تصميم‌گيری، كاهش فساد و سوء استفاده از موقعيت به منظور كسب منافع فردی يا جناحی، و اطلاع قانونمند مردم از فرايندهای تصميم‌گيری است. حق دسترسی به اطلاعات در بسياری از كشورها به صورت رسمی پذيرفته و در قوانين آنها درج شده است. گاه نيز اين حق چنان بديهی شمرده شده كه نيازی به ذكر آن در قوانين ديده نشده است. اين حق، استثنائاتی مانند رعايت منافع ملی را می‌پذيرد ولی اينگونه استثناها را بايد به شكلی تفسير كرد تا به تعرض به حقوق شهروندان منجر نشود. باتوجه به اینکه نظام های اطلاعاتی نوین عمدتا مبتنی بر رایانه می باشندمی توان انتظار داشت پاسخگویی از طریق ارائه اطلاعات موثق، به موقع و رسمی در مورد عملکرد نهاد ها و سازمان بهبود یابد و حیطه پاسخگویی از طریق ارائه اطلاعات به کل جامعه گسترش یابد. بنابراین فناوری های اطلاعاتی را میتوان دارای قابلیت هایی بالا در کمک به ایجاد نظام های اطلاعاتی مرتبط با گزارش دهی و شفافیت معرفی نمود( باطنی و یزدان شناس، 1385: 75).
از لحاظ نظری «شفافیت» به سه دسته تقسيم می‌شود:
نوع نخست را «شفافیت اطلاعات» نام نهاده‌اند بدين ‌معنا كه مردم بايد از بازيگران و تصميمات حكومتی آگاه شوند و به اطلاعات حكومتی دسترسی داشته باشند.
نوع دوم يا «شفافیت مشاركتی» به اين معناست كه همه مردم بايد بتوانند شخصاً يا از طريق نمايندگان خود به صورت شفاف در تصميمات سياسی شركت كنند. برخی محققان اساساً مشاركت را مستلزم شفاف‌سازی اطلاعات دانسته‌اند.
سومين نوع «شفافیت پاسخگويی»‌است؛ يعنی حكومت يا هر نهاد تصميم‌گيرنده، ناظر و جز آن، هنگام تخلف از قانون يا هنگامی كه عملكرد آن تاثير جدی بر منافع مردم دارد، در برابر نظام قضايی و نيز در برابر افكار عمومی به طور صريح و روشن پاسخگوی عملكرد خود باشد. در اين ميان، افكار عمومی به ويژه رسانه‌های گروهی می‌توانند به مردم كمك كنند تا عملكرد و نحوه فعاليت حكومتی را به درستی بشناسند، امكان مشاركت در تصميمات سياسی را پيدا كنند و در نهايت، مقامات رسمی را وادار به پاسخگويی كنند(پدرام و رحمانی زاده دهکردی, 1381: 87).
1-5-1-2. نظام اداری
نظام اداری در هر کشور به دلیل ارتباط مستقیم و رو در رو با آحاد و لایه های مختلف اجتماع از اهمیت و اعتبار خاصی برخوردار می باشد و به دلیل اینکه حجم عظیمی از خدمات دولت از طریق کانال ها و بخش های مختلف دولتی به دست شهروندان می رسد، لذا برخورداری از یک نظام اداری منسجم، کارآمد، شفاف و پاسخگو همواره از دغدغه های دولتمردان و سیاستگذاران هر جامعه ای محسوب می گردد، به طوری که دولت ها سعی می کنند با مطالعات علمی و تدوین قوانین و مقررات لازم و انجام اصلاحات اداری بر توانمندی های نظام اداری خود افزوده و از نارضایتی های عمومی بکاهند(فیض، 1391: 1).
1-5-1-3. شفافیت نظام اداری
یکی از مثابه های شفافیت اطلاعات، فعالیت ها و نظارت هایی است که در ایران توسط شورای نگهبان مورد پیگیری قرارمی گیرد. تمرکز این شورا بر تطبیق مصوبات مجلس با شرع و قانون اساسی، تفسیر قانون اساسی و نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و مراجعه به آرای عمومی و همه پرسی از نمونه هایی است که با تکیه بر آن می توان اظهار داشت وجود شفافیت در تمامی لایه های اجرایی و فکری ساختارهای حکمرانی، امری ضروری و لازم می باشد. همچنین شایان ذکر است که دسترسی به استنادات و استدلالات دولتی از مثابه ای است که به احقاق حقوق شهروندان در برخورداری از حق پاسخگویی دولت به مردم و شفاف بودن امور اشاره می نماید (پدرام و رحمانی زاده دهکردی, 1381: 89). یکی دیگر از نمونه های اهمیت شفافیت نظام اداری را می توان در موجود و در دسترس بودن اطلاعات و اسنادی جستجو نمود، که بر مبنای آن تصمیم گیری های خرد و کلان بسیاری از گروه ها شکل می گیرد. این اطلاعات اغلب توسط بورس ها، ناشران اوراق بهادار و واسطه های مالی فعال در بازارها، منتشر می گردد. همچنین باید توجه داشت علاوه بر ویژگی های فوق شایسته است، اطلاعات از تمامیت و قابلیت فهم برخوردار باشد. نقش شفاف بودن اطلاعات در تصمیم گیری را می توان در شکل 1-1 مورد بررسی قرار داد.
شکل 1-1 اهمیت شفاف سازی اطلاعات(آقاسی, 1385، 303)
اگرچه تحقیق حاضر تلاشی در حوزه مدیریت دولتی و دولت الکترونیک می باشد اما لازم است نمونه هایی از شفافیت اطلاعات جهت فهم عمیق تر مسئله مورد بررسی قرار گیرد. به عنوان مثال می توان بیان نمود هنگامی که اصطلاح شفاف سازی در مباحث مالی مطرح و مورد توجه قرار می گیرد می توان سه نکته را مورد توجه قرار داد:
الف) لزوم ارائه
اطلاعات کافی: لزوم ارائه اطلاعات کافی ناظر بر کافی و عاری بودن اطلاعات از هرگونه نقص می باشد.
ب) لزوم تثبیت فرهنگ حساب دهی و حساب خواهی: ناشران اطلاعات در بسیاری از موارد مسئولیت صحت و سقم اطلاعات ارائه شده را نمی پذیرند و این نکته موجب ضعف فرآیندهای عملیاتی و اجرایی می گردد.
ج) لزوم ایجاد وجدان کاری و دلبستگی گزارش گران به درست کاری: با وجود اینکه ممکن است، بهترین قوانین و مقررات و تشکیلات و روش ها و جدیدترین تکنولوژی و فن آوری اطلاعات وجود داشته باشند، اما از این موارد به تنهایی، نمی توان انتظار حساب دهی و شفاف سازی داشت؛ زیرا شفاف سازی وابسته به این است که افراد درست کار و با وجدان، کارها را به درستی انجام داده باشند. این واقعیت به خصوص در مواردی که ارزش افزوده ایجاد شود کاملا ملموس است. به عبارت دیگر داشتن درست کاری و وجدان کاری رکن اصلی گزارش گری است (آقاسی, 1385: 304).
نکات بیان شده در سه بند فوق همانگونه که اشاره شد، تنها مثالی غیر از نظام اداری بود و تلاش شد شفافیت از دیدگا

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید