بلوچستان
۸/۴۵۹۸۷
۴۳۰۷
۱۵۴۳۹۰
فارس
۳۱۳۱۷
۴۴۳۹
۱۲۴۵۰۰
هرمزگان
۳۶۱۰۱
۳۰۲۷
۱۰۲۷۷۰
یزد
۵/۴۱۷۲
۳۰۴۹
۹۸۲۴
کرمانشاه
۵/۵۰۸
۱۰۰۰۳
۱۶۵۳
خراسان جنوبی
۳۱۳
۲۴۱۷
۵۸۵
سمنان
۵/۸۷
۵۲۰۴
۲۴۲
کهکیلویه و بویر احمد
۵/۸۸
۳۵۹۰
۱۴۰
اصفهان
۳۳۴
۱۹۴
۳۵
کل کشور
۸/۲۷۲۱۰۲
۵۸۲۷۵
۱۱۰۸۶۷۷

شکل-۱-۱- توزیع سطح باور خرما استان ها نسبت به کل کشور(اقتباس از منبع ۶)

شکل- ۱-۲- توزیع میزان تولید خرما استان ها نسبت به کل کشور(اقتباس از منبع ۶)

۱-۲-۲- موقعیت خرما در استان بوشهر

استان بوشهر یکی از مهمترین مناطق خرما خیز کشور است سطح زیر کشت نخیلات استان بوشهر بالغ بر ۳۹۱۶۲ هکتار می باشد. و سطح زیر کشت کشور ۸/۲۷۲۱۰۲ هکتار است. شهرستان دشستان عمدهترین منطقه خرما کاری در این استان با سطح زیر کشتی برابر با ۱۶۲۰۰ هکتار و تولیدی معادل ۶۰ هزار تن محصول خرما می باشد[۶،۲۱].

۱-۲-۲-۱- موقعیت جغرافیایی، وسعت و اقلیم استان بوشهر

استان بوشهر با مساحتی در حدود ????? کیلومتر مربع بین ‘۱۴/ ?۲۷ تا ‘۱۶ / ?۳۰ عرض شمالی و ‘۶ / ?۵۰ تا ‘۵۸ / ?۵۲ طول شرقی، در جنوب ایران و در حاشیه خلیج‌ فارس قرار دارد. استان بوشهر به طور کامل در نواحی فوق حاره یا کمربند پرفشار جنب حاره قرار گرفته است که مهمترین ویژگی سیاره ای آن کمبود بارش در این ناحیه است [۵ ، ۲۱].
آب و هوای استان از نوع گرم و صحرایی است، که در مجاورت دریا، هوای گرم و مرطوب باعث گرمای شدید این نواحی می گردد. ریزش باران در این استان کم بوده به طوری که متوسط بارندگی در ۱۰ ساله اخیر در سطح استان بین ۲۵۰-۲۲۵ میلی متر و متوسط حجم بارش باران معادل ۶ ملیارد متر مکعب در سال می باشد [۲،۲۱].

۱-۲-۲-۱-۱- شهرستان دشتستان

شهرستان دشتستان با ۶۳۶۶ کیلومتر مربع وسعت، از شهرستان های مهم استان بوشهر بوده و از حیث جمعیت و وسعت نیز بزرگترین شهرستان این استان به شمار میرود. این شهرستان از شمال با استان فارس و شهرستان گناوه و از غرب با شهرستان بوشهر و از جنوب با شهرستانهای دشتی و تنگستان و از شرق با استان فارس همسایه است. این شهرستان از سه بخش به نامهای مرکزی (دهستانهای حومه، دالکی، ارم، پشتکوه و زیارت)، شبانکاره (دهستانهای شبانکاره و درواهی) و سعدآباد (دهستانهای زیرراه و وحدتیه) تشکیل شده است. شهر برازجان مرکز این شهرستان در فاصله ۷۲ کیلومتری از مرکز استان واقع شده است[۲۱ ،۱۹].
آب و هوای شهرستان برازجان گرم و خشک می باشد. حداکثر درجه حرارت ۵۰ درجه سانتی گراد و حداقل آن ۲+ درجه سانتی گراد و معدل ماکزیمم سالیانه دمای هوا ۵/۳۲ و معدل مینیمم سالیانه ۵/۱۴ درجه سانتیگراد، معدل ماکزیمم رطوبت نسبی هوا ۲۶/۶۰%، میزان تبخیر سالیانه بالغ بر ۴۷۷۵ میلیمتر، بیشترین تبخیر در ماه مرداد ۶۶۹ میلیمتر و کمترین میزان آن در دی ماه ۱۷۸ میلیمتر است[۲۱].
مساحت کل اراضی قابل کشت شهرستان دشتستان ۱۵۴۰۰۰ هکتار است. از این مقدار حدود ۲۵۰,۱۶ هکتار سطح زیر کشت نخیلات است که منابع آبی آن علاوه بر ۲۰۵۶ حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق، از دو رشته رودخانه دائمی شاپور و دالکی با میانگین ۱۴ متر مکعب در ثانیه، باغات نخیلات منطقه آبیاری می گردد. تعداد نخیلات شهرستان برازجان بالغ بر ۵/۲ میلیون اصله می باشد. که قریب ۲ میلیون بارور و پانصد هزار اصله آن غیر بارور می باشد. میزان تولید خرما در منطقه بیش از ۶۵ هزار تن در سال برآورد گردیده است. پراکندگی خرما در شهرستان عبارت است از: شبانکاره، سعدآباد، دالکی، مزارعی، زیارت، دهقامه فاریاب، طلحه، درودگاه، جتوط، دشتی، بنار آزادگان، نظرآقا و سر قنات[۲۱].

شهر سعدآباد

شهر سعدآباد مرکز بخش سعدآباد از بخشهای شهرستان دشتستان در استان بوشهر است که بین ‘۲۰ / ?۲۹ تا ‘۴۱ / ?۲۹ عرض شمالی و ‘۷ / ?۵۱ تا ‘۱۲ / ?۵۱ طول شرقی و در ارتفاع ۵۰ متری از سطح دریا و در ۲۴ کیلومتری شمال شرقی شهر برازجان واقع شده است. این بخش مشتمل بر دو دهستان وحدتیه و زیرراه میباشد. رودخانه دالکی در قسمت شرقی و رودخانه شاپور در قسمت شمال و غرب این بخش واقع میباشند ]۲۱[. ایستگاه تحقیقات خرما و میوههای گرمسیری که محل اجرای پژوهش حاضر بوده است در مجاورت سعدآباد واقع شده است.

۱-۲-۳- ارقام مهم خرمای ایران

در بین مهمترین ارقام خرمای ایران میتوان استعمران، مضافتی، کبکاب، شاهانی، زاهدی، برحی، ربی، خضراوی، حلاوی، خاصویی، آل مهتری، خنیزی و مرداسنگ را نام برد که هر کدام در مناطق و استانهای مختلف دارای اهمیت خاص خود هستند ]۲۱[.
برحی۱

ریشه و منشأ خرمای نرم برحی از عراق می باشد که به سایر نقاط خرما خیز برده شده است. این رقم خرما، دیررس است و نسبت به رطوبت مقاومتی ندارد. از ارقام بسیار مهم استان خوزستان می باشد. علاوه بر خوزستان، این رقم در قصر شیرین، سومار، دهلران، بندر لنگه، برازجان نیز کشت می شود. خارک آن دارای مقدار قند کافی است. به همین دلیل خارک و رطب آن به مقدار زیاد مورد مصرف مناطق خرما خیز قرار می گیرد. میوه برحی از مرحله خارک در زمانی که اکثر ارقام مزه گس دارند، قابل خوردن است. از نظر مرغوبیت و شیرینی و تازه خوری خرما، بسیار خوشمزه است. رنگ خارک زرد، رطب آن کهربایی و در مرحله خرما از کهربایی تا قهوه ای متمایل به قرمز رنگ است. میوه تقریباً کروی، به وزن متوسط ۸ گرم با بافت نرم، ضخامت پوست در آن ضخیم، نسبت گوشت میوه به هسته معادل ۷۷/۷ است[۱۷].
هسته تقریباً کروی، رنگ آن خاکستری روشن، میزان چسبندگی هسته به میوه متوسط است. رسیدن خارک در اواخر مرداد، ولی برداشت میوه کاملاً رسیده در اواخر شهریور ماه صورت می‌گیرد. میزان چسبندگی کلاهک به میوه کم است. درخت رقم برحی از جمله پررشدترین و گسترده ترین تاج را در بین سایر ارقام خرما داراست. این رقم به کنه تارتن بسیار حساس می باشد و در صورت لزوم مبارزه، محلول پاشی میوه ها با استفاده از کنه کشهای مجاز در ?? خرداد ماه (اوایل مرحله کیمری) ضروری است. نکته قابل ذکر اینکه سطح زیر کشت این رقم در سالهای اخیر به شدت در حال توسعه است[۱۷،۲۱].

۱-۳- ارزش اقتصادی و موارد استفاده از نخل خرما

خرما یک صنعت بزرگ کشاورزی در ایران به شمار می رود. این محصول نقش مهمی در تامین امنیت غذایی کشور، اقتصاد ملی، ایجاد اشتغال، توسعه پایدار کشاورزی، حفظ محیط زیست، صادرات و ارز آوری ایفا می کند. خرما با تولید سالانه یک میلیون تن و ایجاد اشتغال برای حدود ۵۰۰ هزار نفر، نقش مهمی در اقتصاد کشور دارد. منبع مهم درآمد گروه کثیری از تولید کنندگان و صادرکنندگان کشور می باشد و در حدود نیمی از ساکنین نواحی جنوبی کشور از راه تولید و تجارت این محصول امرار معاش می نمایند[۲].
خرما درخت زندگی است زیرا تمام بخش های این درخت ارزشمند قابل استفاده انسان میباشد. میوه آن به عنوان غذای دوران های بحران نظیر سیل، زلزله، جنگ و خشکسالی و هم چنین به عنوان غذای اصلی قشر فقیر در مناطق محروم نقش مهمی را در زندگی مردم کشورهای تولید کننده خرما ایفا می کند. علاوه بر موارد فوق، نخل خرما به دلیل ویژگی هایی نظیر مقاومت به خشکی و کم آبی و تحمل شرایط نامساعد آب و خاک در زمره معدود گونه های گیاهی است که توانسته گسترش و اسکان را در سرزمین های گرم و غیر حاصلخیز دنیای قدیم امکان پذیر سازد[۸].
این درخت یکی از گزینه های بسیار مناسب جهت تثبیت شن های روان و جلوگیری از توسعه پدیده کویر زایی در مناطق گرم و خشک جهان است. به دلیل زیبایی خاص نخل خرما، ارقام پاکوتاه آن می تواند گزینه ای چشم نواز جهت استفاده در فضای سبز، پارک ها و ایجاد کمربند سبز در بزرگراه ها و آزاد راه ها در مناطق جنوبی باشد[۹].
میوه خرما علاوه بر مصرف به صورت تازه خوری، به عنوان ماده اولیه در تولید بیش از ۵۰ نوع فرآورده صنعتی، دارویی، پزشکی و بهداشتی استفاده می شود. از مهمترین فرآورده های صنعتی خرما می توان شیره خرما، عسل خرما، قند مایع، سرکه خرما، الکل، کارامل، خمیر خرما، پودر خرما و اسید سیتریک را نام برد. از فرآورده های مهم غذایی خرما نیز می توان شکلات، لواشک، کلوچه، نان خرمایی، کنسرو، مارمالاد و بستنی خرمایی را نام برد. و از فراورده های دارویی و بهداشتی خرما نیز می توان به عرق تارونه، پنیر خرما اشاره کرد[۷].
از ضایعات میوه، شاخ و برگ و خوشه های نخل در تولید خوراک دام استفاده می شود. از برگ خرما در ایجاد باد شکن، سایه بان و به عنوان پوشش نهال های تازه کاشته شده خرما استفاده می گردد. از هسته خرما روغن، کربن اکتیو، مواد شوینده و از ضایعات آن در ترکیب خوراک دام استفاده می شود [۲، ۷].

۱-۴- ترکیبات غذایی میوه خرما

میوه خرما یکی از با ارزش ترین مواد غذایی است که بخش اعظم(۷۰درصد) آن را قند تشکیل می دهد. آب، سلولز، پکتین، خاکستر و عناصر معدنی از دیگر ترکیبات تشکیل دهنده میوه خرما هستند. مقدار ویتامین های خرما چندان قابل ملاحظه نیست اما خاکستر آن دارای ۵۰% پتاسیم، ۸% فسفر، و ۵% کلسیم است. بنابراین میوه خرما یکی از منابع مهم تامین املاح معدنی در رژیم غذایی متعادل می باشد. درصد مواد تشکیل دهنده خرما به عوامل زیادی از جمله نوع رقم خرما، شرایط آب و هوایی، محل کاشت، سن، مراحل رشد و نمو میوه و عملیات به زراعی بستگی دارد[۷].

جدول ۱-۴- مواد موجود در یک صد گرم گوشت و هسته خرما(اقتباس از منبع ۷)
مواد
گوشت (مقدارگرم) هسته(مقدار گرم)
آب
مواد معدنی
پروتئین
چربی
ویتامین ها
قند
فیبر
سایر موارد

فسفر،آهن، سدیم، پتاسیم و کلسیم
۲۶-۲۰
۳۹/۲
۲۰/۱
۲۲/۱
۰۰۲۳۷/۰
۴۳/۷۰
۴۰/۲-۶۴/۱
………………
۶۴/۶
۲۰/۱
۲۲/۰
۴۹/۸
………….
۵۱/۶۲
۲۰/۱۶
۹۲/۴

۱-۵ – گیاهشناسی خرما

نخل خرما با نام علمی Phoenix dactylifera از گیاهان تک لپه ای تیره نخل ها۲است که این تیره ۲۰ جنس و۱۵۰۰ گونه دارد که یکی از جنس های این خانواده فونیکس است دارای ۱۲ گونه است. یکی از این گونه ها نخل خرما است. عدد کروموزومی نخل خرما ۳۶ است. اما مواردی از حالت پلی پلوئیدی نیز در نخل خرما در واریته های عراقی گزارش شده است. خرما گیاهی چند ساله و دو پایه است. یعنی گل های نر و ماده آن روی پایه های جدا گانه قرار دارد. نخل های ماده معمولا از سن چهار سالگی به بار می نشیند و میوه دهی تا هنگام مرگ ادامه دارد. طول عمر اقتصادی نخل خرما از نظر میوه ده

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید