ز از مفاهیم مورد نظر باشد.
۲-۲-۲-۷. روش آزمایشی: آزمایش فعالیتی است که در جریان آن فراگیران با به کار بردن وسایل و مواد به خصوصی درباره‌ی مفهومی خاص عملاً تجربه کسب می‌کنند. آزمایش معمولاً در آزمایشگاه انجام می‌گیرد. اما نداشتن آزمایشگاه مجهز یا وسایل مناسب در مدرسه نباید دلیلی برای انجام ندادن آزمایش باشد. در بعضی موارد حتی با وسایل بسیار ساده می‌توان در کلاس آزمایش انجام داد.
۲-۲-۲-۸. واحد کار (پروژه): فعالیتی است که از نظر آموزش و پرورش دارای ارزش است و متوجه هدف و مقصودی معین می‌باشد. واحد کار معمولا مستلزم بررسی جمع‌آوری داده و یافتن راه حل، مطالعه و انجام کار عملی است و اغلب در خارج از مدرسه صورت می‌گیرد. در جریان انجام واحد کار روال معمول و تصنعی کلاس از میان برداشته می‌شود. معلم و دانش‌آموز با هم همکاری می‌کنند کار فردی و گروهی جای فعالیت‌های کلاس را می‌گیرد. کلاس به صورت کارگاه در می‌آید و محدودیت زمانی برداشته می‌شود. واحد کار توسعه علایق شخصی دانش‌آموز می‌گردد و در جایی شروع می‌شود که درس خاتمه می‌یابد، ولی پایانش منوط به آن‌ است که دانش‌آموز کار را از کجا شروع کند.
۲-۲-۲-۹. گروه‌های کوچک: در این روش شاگردان کلاس به گروه‌های کوچک تقسیم می‌شوند و هر یک مستقلاً به فعالیت یادگیری می‌پردازند. در چنین موقعیتی معلم انتقال دهنده‌ی دانش نیست بلکه نقش هماهنگ کننده‌ی فعالیت‌ها را بر عهده دارد. در گروه‌های کوچک هر یک از شاگردان می‌توانند نقش فعالی بپذیرند. گروه‌های کوچک به شکل‌های مختلفی می‌توانند فعالیت کنند. به عنوان مثال همه‌ی گروه‌ها می‌توانند فعالیت مشترکی داشته باشند و یا اینکه هر گروهی فعالیت ویژه‌ای را متفاوت از سایر گروه‌ها انجام دهد.
۲-۲-۲-۱۰. روش نمایشی: روش نمایشی بر اساس مشاهده و دیدن استوار است افراد مهارت‌های خاصی را از طریق مشاهده و دیدن فرا می‌گیرند. ابتدا معلم عملاً جریان کاری را در برابر چشم فراگیران انجام می‌دهد و آنگاه فراگیران همان کار را شخصاً تکرار کرده انجام می‌دهند با استفاده از این روش می‌توانیم مهارتی را به تعداد زیادی از افراد و در طی زمانی کوتاه ارائه نمائیم. و آموزش به کم اشیا واقعی و حقیقی است برای درس‌هایی که جنبه عملی و فنی دارند بیشتر استفاده می‌شود.
۲-۲-۲-۱۱. گردش علمی یا فعالیت خارج از کلاس: کاری است عملی که بیرون از کلاس آزمایشگاه یا کتابخانه صورت می‌گیرد و شامل مطالعات مستقیم و دست اول درباره‌ی یک مسئله جمع‌آوری داده از طریق مشاهده پرسشنامه، مصاحبه، اندازه‌گیری، نمونه‌برداری و سایر فنون تحقیقی می‌باشد. تا از این طریق در مورد اعتبار فرضیه‌ها، تشخیص تغییرات با درستی و صحت شرایط و موقعیت‌ها اطمینان حاصل شود.
۲-۲-۲-۱۲. روش بازی‌های تربیتی: معمولا بازی‌های تربیتی مکمل سایر روش‌های تدریس است آموزش از طریق بازی چند حسن دارد. اول اینکه دارای پاداش ذاتی است چون شاگردان بازی را دوست دارند و از روی میل و رغبت در آن شرکت می‌کنند. دوم اینکه اغلب بازی‌ها موقعیت‌های پیچیده زندگی را که عناصر آن از زندگی واقعی گرفته شده است به شیوه‌ای ساده و قابل فهم نمایش می‌دهند. بازی موجب می‌شود که کودکان مفاهیم مربوط به زندگی را فرا گیرند از آنجایی که بازی مشارکت فعال کودکی را طلب می‌کند آنها دچار رخوت و سستی نمی‌شوند.

۲-۲-۳. روش‌های تدریس سنتی و متداول:
در مقابل این روش ، روش یادگیری سنتی است که یک طرفه، معلم محور و بدون انگیزش کافی از سوی دانش‌آموزان است. در این روش پل ارتباطی بین یادگیرنده و معلم، سخنرانی و متکلم‌الوحده بودن معلم است و جایی برای تفکر خلاق دانش‌آموز نیست. ویژگی روش‌های سنتی تدریس عبارت است از ارائه دروسی برای کل کلاس که نتیجه آن، صرف وقت برای کار درجا و نشستنی است نه مبتنی بر افزایش خلاقیت و اشتراک فراگیر. در طول این مدت، دانش‌آموز به تنهایی روی تکالیف تعیین شده کار می‌کند و طوطی‌وار از محفوظات خود که در اثر تکرار به وجود آمده برای حل مسائل و پرسش‌های معلم، استفاده می‌کند.
روش‌های سنتی به روش‌هایی گفته می‌شود که اکثر مدارس دنیا، در طول تاریخ آموزش و پرورش از آن استفاده کرده‌اند و امروزه نیز یکی از متداول‌ترین روش‌های حاکم بر مدارس هستند. مهمترین این روش‌ها، روش حفظ و تکرار، سخنرانی، پرسش و پاسخ، نمایشی، ایفای نقش، گردش علمی، بحث گروهی و روش آزمایشگاهی است.
روش حفظ و تکرار از قدیمی‌ترین روشهای آموزشی است. محور فعالیت در این روش، حفظ و تکرار مطالب آموزشی است. در این روش، انضباط بسیار سخت و آمرانه است و به علاقه، استعداد و تفاوت‌های فردی شاگردان توجه نمی‌شود.
روش سخنرانی نیز سابقه‌ای طولانی دارد. اساساً این روش ارائه داده شفاهی از طرف معلم و یادگیری آن از طریق گوش کردن و یادداشت برداشتن از طرف شاگرد است. در این روش معمولاً معلم فعّال و شاگرد پذیرنده و غیر فعال است. مراحل اجرایی این روش عبارت است از آمادگی برای سخنرانی، مقدمه، ارائه محتوا و جمع‌بندی و نتیجه‌گیری. در هریک از این مراحل، مسائلی را باید مورد توجه قرار داد؛ مثلاً در مرحله آمادگی، سخنران باید از نظر تجهیزات و از لحاظ علمی و عاطفی کاملاً آماده باشد. در مقدمه‌ی سخنرانی ایجاد رابطه بین معلم و شاگرد، جلب توجه شاگردان، ایجاد انگیزش ، استفاده از پیش سازمان‌دهنده و گرفتن پیش آزمون بسیار مهم است؛ زیرا زمینه‌ی لازم را برای شنیدن محتوای سخنرانی فراهم می‌کند. در مرحله ارائه متن و محتوای سخنرانی، سخنران باید به جامع بودن محتوا و سازماندهی منطقی آن، رابطه جزء با کل، همبستگی تسلسلی مطالب، ایجاد رابطه بین هدف و محتوا و جلب توجه مستمر شاگردان در طول سخنرانی با به کارگیری محرک‌های مختلف – فعالیت‌های جسمی و استفاده از طنز و پرسش و پاسخ – توجه داشته باشد. در جمع‌بندی سخنرانی، معلم حتی‌الامکان باید سعی کند از وجود شاگردان استفاده کند.(مک کیچی و کولیک، ۱۹۷۵، ۱۸۲)
در روش پرسش و پاسخ که عدّه‌ای آنرا روش سقراطی نیز گفته‌اند، معلم می‌کوشد با طرح سوال، شاگردان را به تفکر و تلاش ذهنی وادار کند . این روش برای کلاس‌های پر جمعیت کارایی چندانی ندارد.
در روش نمایشی شاگردان از طریق دیدن، مهارت خاصی را یاد می گیرند. این روش زمانی به کارمی رود که تجهیزات و امکانات آموزشی بسیار محدود یا منحصر به فرد باشد. روش نمایشی در چهار مرحله آمادگی ، توضیح ، نمایش ، و آزمایش و سنجش اجرا می شود . البته گاهی مراحل توضیح و نمایش در هم ادغام می شوند.
روش ایفای نقش نیز یکی دیگر از روش‌های سنتی است که برای تجسم عینی بعضی از موضوعات درسی به کار می رود . از ویژگی های بارز این روش ارتباط عاطفی بین ایفاگران نقش وبینندگان (شاگردان) است که در یادگیری، به ویژه یادگیری در سطوح مختلف حیطه عاطفی، بسیار مؤثر است.
روش گردش علمی نیز از روش‌های است که امروزه کاربرد زیادی دارد. روش گردش علمی با توجه به مدت زمان اجرای آن به گردش علمی بسیار کوتاه مدت، گردش علمی چند ساعتی، گردش علمی روزانه و گردش علمی هفتگی و ماهانه تقسیم می‌شود. این روش از نظر اجرا شامل سه مرحله است:
۱. فعالیت‌های قبل از گردش علمی
۲. فعالیت‌های ضمن گردش علمی
۳. فعالیت‌های بعد از گردش علمی
روش بحث گروهی یکی از روش‌های مؤثر آموزشی است؛ زیرا محورکار دراین روش فعالیت شاگرد است. این روش برای کلاس‌های کم جمعیت قابل اجرا است. در این روش، مطالب علمی مستقیماً به وسیله‌ی معلم در اختیار شاگردان قرار نمی‌گیرد. معرفی منابع توسط معلم صورت می‌گیرد، اما شاگردان خود به مطالعه و جمع‌آوری داده می‌پردازند. در این روش، علاقه و تسلط شاگرد بر محتوا بسیار مهم است و علاوه بر کسب داده علمی، تفکر شاگرد پرورش می‌یابد. توانایی اظهارنظر درجمع در او ایجاد می‌شود و انتقادپذیر و انتقادگر بار می‌آید. علاوه بر این، توانایی در مدیریت و قدرت بیان، استدلال، تحلیل و تصمیم‌گیری تقویت می‌شود. روش بحث گروهی همانند سایر روش‌ها دارای مراحل آمادگی و برنامه‌ریزی و اجرا است. در مرحله آمادگی و برنامه‌ریزی عواملی همچون انتخاب موضوع، فراهم کردن زمینه‌های مشترک نحوه آرایش شبکه‌های ارتباطی، ارتباط افراد و تعیین نقش‌ها باید مورد توجه قرار گیرد. معلم باید درمرحله‌ی اجرا به نکاتی همچون وظایف خودش، نحوه‌ی شرکت شاگردان دربحث، کنترل و هدایت بحث و وظایف شاگردان در بحث توجه داشته باشد. روش بحث گروهی اگر به دقت انجام نشود، موجب بدآموزی خواهد شد.
آخرین روش، روش آزمایشگاهی یا آزمایشی است. این روش بر اصول یادگیری اکتشافی استوار است و بدین علت ، عدّه‌ای آن را جزء الگوی حل مسأله دانسته‌اند. در این روش، شاگردان از طریق آزمایش به کسب تجربه می‌پردازند. روش آزمایشگاهی برای دروسی مانند علوم تجربی روش بسیار مناسبی است. در این روش هدایت معلم بسیار حائز اهمیت است. قبل از شروع آزمایش توسط شاگردان، معلم باید نحوه‌ی آزمایش، نکات ایمنی و چگونگی تنظیم گزارش را به شاگردان بیاموزد. در مواقعی که ابزار و مواد آزمایش خطرناک یا نادر است، بهتر است معلم، خود آزمایش را انجام دهد.

مقایسه روش‌های سنتی و نوین درفرایند یاددهی- یادگیری
جدول ۲-۱: در جدول زیر می‌توان به برخی از تفاوت‌های روش (سنتی) و (فعال) پی‌ برد:
روش سنتی ” غیر فعا ل”
روش نوین” فعا ل”
فراگیران هر چه به طور امانت، به ذهن خود سپرده‌اند، پس می‌دهند و هنگام آزمون ،امانت‌های دریافتی را مسترد می‌دارند.
فراگیران با تمام افراد گروه به بحث و گفت و گو می‌پردازند، با هم کار می‌کنند، نظرات خود را با یکدیگر مقایسه و به تصحیح اشتباهات خود می‌پردازند و به فراگیری دانش یاری می‌رسانند.
معلم اغلب با روش سخنرانی تدریس می کند و نقش حل مسائل را ایفا می کند. (تمرین می دهد ،به حل تمرین ها کمک می کند، با مثال مفاهیم را توجیه می کند.)
معلم راهنمای یادگیری است و به جای پاسخ مستقیم به پرسشها، می کوشد تا با پرسش های متعدد از فراگیران ، آنها را به پاسخ های صحیح هدایت و آنها را به اندیشیدن ترغیب کند.
فراگیران مفاهیم، تجربه‌هاو قوانین را می‌خوانند و حفظ می‌کنند و می‌کوشند که به خاطر بسپارند.
فراگیران ضمن انجام فعالیت ها و یا کسب تجربه ، در تولید مفاهیم شرکت دارند و به طور مستقیم نتایج هر تجربه را به دست می آورند.
معلمان اغلب جزوه می‌گویند، مطالب کتاب را خلاصه می‌کنند و فراگیران را به سوی استفاده از کتاب‌های حل مسائل سوق می‌دهند.
معلمان به فراگیران پاسخ کلیشه ای نمی دهند،پرسش هایی را مطرح می کنند که

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید