فهرست نمودارها:
نمودار4-1……………………………………………………………………………… 104
نمودار4-2……………………………………………………………………………… 105
نمودار4-3……………………………………………………………………………… 106
نمودار4-4……………………………………………………………………………… 107
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1مقدمه :
استفاده از طنز ، از دیرباز در میان تمام ملل جهان رایج بوده است. طنز در ادوارمختلف تاریخ بشری،توانسته تبلور افکار ، اندیشه ، احساسات و دغدغه های بشر به گونه ای متفاوت باشد. از میان انواع متفاوت طنز ، جک ها همواره جایگاه خاصی در جوامع گوناگون داشته اند.
حوزه ی طنز یکی ازحوزه هایی است که می توان گفت به تازگی به حوزه های تحقیقاتی زبانشناسی اضافه شده است و زبانشناسان از دیدگاههای مختلف به بررسی این مقوله می پردازند. با وجود گذر سال هاي نه چندان طولاني از زمان آغاز تحقيقات جدي وتخصصي طنز،پژوهشگران به موفقيت هاي بسياري دراين عرصه دست يافته اند و در زمينه هاي مختلف معني شناسي، كاربردشناسي، نشانه شناسي، عصب شناسي زبان، زبان شناسي رايانه اي،زبان شناسي شناختي، آموزش زبان و … درباره ی طنز و زيرمجموعه هاي متعدد آن، به ارائه ی نظريات بسياري پرداخته اند.
در ایران نیز هيچ دوره اي از تاريخ ادبي خالي از طنز و طنزپردازنبوده است؛ اما آنچه نويسندگان ما در شناخت و معرفي طنز و طنزپردازي گفته و نوشته اند،سابقه طولاني نداشته وتا کنون تحقیقات محدودی در مورد طنزدر زبان فارسی انجام شده و عمر آن از چهل سال نمي گذرد واین تحقیقات نیز بیشتر به انواع طنز نوشتاری پرداخته اند و پژوهش های انجام شده ، به ویژه در مورد جک های فارسی بسیار محدود می باشند.
1-2بیان مساله :
طنز یک پدیده ی جهانی است .با مشاهده ی رفتار روزمره ی خود ، مطمئنا می فهمیم که همه ما در بیشتر موقعیت ها نسبت به طنزعکس العمل نشان می دهیم . بنابراین باید بپذیریم که طنز یکی از بخش های اصلی مکالمات روزمره ما را تشکیل می دهد و این یک واقعیت کلی است که همه انسان ها به طور طبیعی از رفتار و گفتار خنده آور استفاده می کنند . همین اهمیت طنز در زندگی انسان است که موجب شده طنز، به ویژه در سال های اخیر،جایگاه مهمی را در تحقیقات زبان شناسی به خود اختصاص دهد و توجه اندیشمندان زیادی را به خود جلب کند.
از میان انواع گوناگون طنز ،طنز کلامی از رایج ترین انواع طنز است ودر میان طنزهای کلامی ، جُک ها جایگاه ویژه ای دارند . زبان فارسی نیز از جمله زبان هایی است که در آن جُک ها ی فراوانی وجود دارد و هر روزه شاهد ایجاد جُک های به روز تری برای هر پدیده ی اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی جدید هستیم به گونه ای که شاید در کمتر زبانی شاهد حجم این چنینی جُک ها باشیم .
ریچی1 در کتاب “تحلیل زبانشناختی جک ها” بیان می کند که جک ها داده های مناسبی برای تحقیق هستند. او دلایل زیر را بیان می کند :
“جک ها منابع حاضری از مثال های مورد آزمایش قرار گرفته هستند و نسبتا مناقشه ی کمی در مورد اینکه متنی جک است یا نه وجود دارد.
جک ها نسبتا وابسته به محتوای درونی هستند (خود شمول هستند )و نوعا در شرایط فراوانی قابل باز تولید هستند ، هرچند این امر انکار ناپذیر است که الزاماتی پیش از آنکه یک جک ، (در یک بافت مشخص ) مناسب باشد ، وجود دارد. با این حال باور داریم که این محدودیت ها میان جک و شرایط شاید کمتر از ارتباطات غنی ای باشند که عموما در اتفاقات جالبی که به طور روزمره پیش می آیند ، دخیل هستند.
جک ها کوتاه هستند که موجب می شود تحلیل گر بتواند آن ها را بیشتر مدیریت کند.” (Ritchie,2004:30)
درپژوهش حاضر به مقوله ی طنز، به طور اخص جک های فارسی ، از دیدگاه نظریه ی عمومی طنز کلامی2 (GTVH) پرداخته شده است . بر پایه ی این نظریه هر طنزی نمودی از شش متغیر یا منابع دانش است که عبارتند از تقابل انگاره ، مکانیسم منطقی ، موقعیت ، هدف ، شیوه ی روایت و زبان .
نظریه ی GTVH یک نظریه ی زبانشناسانه است که دیگر حوزه های زبانشناسی را نیز در بر می گیرد. بخصوص حوزه هایی چون زبانشناسی متنی ، نظریه ی روایتگری . این نظریه همچنین به
کاربردشناسی نیز به طور گسترده ای پرداخته است ، در حالی که نظریه ی انگاره ی معنایی طنز3 (SSTH )یک نظریه ی معناشناختی طنز بود. (Attardo,2001:22)
در پژوهش حاضر از لفظ “جک” استفاده شده است که نام رایجی در فرهنگ عامه ی ایران است وبنابر نظر “دانش زاده ” که خود تحقیقی در مورد کارکرد اجتماعی جک ها از منظر تفکر انتقادی انجام داده است ، این واژه مناسب تر از لفظ معادل سازی شده ی” لطیفه” است . دانش زاده می گوید :
“جک ، نه لطیفه كه معادل آن در فارسي موقرانه يا متون تخصصي است؛زيرا مي توان در منطق همين معادل، رد وسواس ايدئولوژيك را يافت: ايدئولوژي اي كه مي كوشد زهر امر منفي را بگيرد و بر پديده اي فولكلور، نامي نهد كه ديگر بسياري از تداعي هاي واژه ي جك را ندارد. لطیفه شايد در دوره ي زماني عبيد زاكاني عنواني ايدئولوژيك نبود، نامي بود با تاريخ خويش كه نمي كوشيد دلالت هاي خويش را پنهان كند. اما امروزه، اصرار بر كاربرد اين واژه در متون تخصصي، بيشتر كارکرد حسن تعبير دارد همان اندازه كه كاربرد كلمه ی دستشويي به جاي توالت»پوشاننده وزهرگيراننده « است، كاربرد لطيفه به جاي جك پوشاننده و سرپوشاننده است پس ما با جك مواجه ايم نه با لطيفه اي كه يك سخنران موقر با هزار اشاره ي عذرخواهانه،درحين سخنراني براي رفع كسل كنندگي فضاي جلسه تعریف می کند .”( دانش زاده ،1388 :3)
در پژوهش حاضر سعی براین خواهد بود تا با تحلیل نمونه هایی از جُک های فارسی ، گرایش های غالب و شیوه ها و راهکارهای رایج در آنها را یافته و به عبارت ساده تر عواملی که در زبان فارسی موجب خنده دارشدن این جُک ها می شوند را بیابیم .
1-3 اهمیت تحقیق :
همانطور که گفته شد زبان فارسی زبانی سرشار از انواع طنز است . همچنین هيچ دوره اي از ادوار تاريخ ادبي ايران نیز خالي از طنز و طنزپردازنبوده است؛ اما آنچه نويسندگان ما در شناخت و معرفي طنز و طنزپردازي گفته و نوشته اند، سابقه طولاني نداشته و عمر آن از چهل سال نمي گذرد.
با این وجود تاکنون تحقیقات زیادی در مورد جنبه های زبانشناسی طنز انجام نگرفته است ، از میان تحقیقات انجام گرفته در مورد طنز نیز به گونه های مختلف نوشتاری آن پرداخته شده است و طنزهای کلامی و به خصوص جُک ها نادیده گرفته شده اند .
1-4سوالات تحقیق :
1-آیا تمام جُک ها ی فارسی را می توان با استفاده از نظریه ی عمومی طنز کلامی تحلیل نمود ؟
2- کدامیک از انواع متغیرها در جُک های فارسی بیشتر به کار رفته اند ؟
1-5فرضیه های تحقیق :
1-تمام جُک ها ی فارسی را می توان با استفاده از نظریه ی عمومی طنز کلامی تحلیل نمود .
2-درمتغیر تقابل انگاره ، تقابل باهوش و احمق در متغیر مکانیسم منطقی، مکانیسم قیاس غلط ودر متغیر شیوه ی روایت ، شیوه ی ترکیبی (توصیفی و دیالوگی )بیشترین کاربرد را دارد.
1-6 تعریف کلیدواژه ها :
جُک : چیزی که به قصد سرگرمی یا خنده گفته می شود . (Oxford Dictionary,2002)
واژه ی جک “joke “، از ریشه یjacus به معنای “به بازی گرفته شده” است که خود از واژه ی jek در هندواروپایی ریشه گرفته که به معنای “گفته و سخن” است . )زمانیان،1386 :32 )
نظریه ی عمومی طنز کلامی : این نظریه را آتاردو و راسکین4 در سال 1991 ارائه کردند و ترکیبی از گونه ی اصلاح شده و گسترده تر نظریه ی طنز انگاره ی معنایی راسکین و مدل بازنمود پنج سطحی لطیفه آتاردو می باشد .( Hempelmann,2000:33)
1-7 محدودیت های تحقیق :
از آنجا که بیشتر جُک ها ، متاسفانه در بردارنده ی کلمات رکیک هستند و در آنها ادب رعایت نشده و همچنین در مواردی اقوام خاصی مورد تمسخر قرار گرفته اند و جُک ها یی که چنین مشخصاتی ندارند معمولا بار طنزآمیز کم تری دارند و در اصطلاح عامیانه لوس تلقی می شوند ، جمع آوری داده های این تحقیق دشوار بود. زیرا در انتخاب داده های این تحقیق سعی شد آن دسته ازجُک هایی که در آنها ادب رعایت نشده و یا حاوی کلمات رکیک هستند و همچنین مواردی که اقوام خاصی در آن مورد تمسخر قرار گرفته اند حذف شوند و هم سعی شد که بار طنز جُک ها نیز افت نکند. به همین دلیل از میان جک های شنیده شده توسط پژوهشگر و همچنین صدها سایت جک ، به دقت انتخاب شده اند که بالطبع پروسه ی وقت گیری بوده است.
از طرف دیگر از آنجا که حوزه ی طنز حوزه ی جدیدی در تحقیقات زبانشناسی است ودر ایران نیز خیلی کم به آن پرداخته شده است ، منابع داخلی برای انجام این تحقیق بسیار محدوداست و بیشتر از منابع خارجی استفاده شد که دسترسی به آنها نیز گاهی مشکلاتی به همراه دارد و همچنین انجام حجم زیادی از ترجمه را می طلبد.
1-8 جمع بندی:
این پژوهش در پنج فصل تدوین شده است :
در فصل اول ، همانگونه که پیشتر ارائه گردید، به معرفی موضوع و بیان مساله ،اهمیت تحقیق ، سوالات و فرضیات تحقیق ، تعریف کلیدواژه ها و محدودیت های تحقیق پرداخته شده است .
در فصل دوم ،در ابتدا ، به پیشینه ی تاریخی طنز پرداخته شده و مطالعات طنز از دوره ی یونان باستان تا عهد رنسانس مورد بررسی قرار گرفته است . سپس نظریات معاصر در باب طنز ارائه شده است . در بخش دیگر تاریخچه ی مطالعات طنز در ایران بررسی شده است و سپس در بخش مبانی
نظری ، یکی از این نظریات معاصر یعنی نظریه ی عمومی طنز کلامی که اساس کار این پژوهش را شکل می دهد به صورت مبسوط مورد مطالعه قرارگرفته است . در بخش مبانی عملی نیز برخی پژوهش های انجام شده در باب طنز و بویژه جک ها و نتایج حاصل از این پژوهش ها ارائه گردیده است .
در فصل سوم به نحوه ی جمع آوری داده ها پرداخته شده و مراحل انجام کار و روش تحقیق توضیح داده شده است .
در فصل چهارم صد جک مورد بحث این پژوهش ارائه شده اند و برای هر کدام ، هریک از شش متغیرنظریه ی عمومی طنز کلامی ، به طور جداگانه مورد مطالعه قرار گرفته است و میزان فراوانی هریک با نمودار مشخص شده است .
در فصل پنجم نتایج به دست آمده از تحقیق براساس سوالات و فرضیه های تحقیق ، ارائه شده اند و کاربردهای این تحقیق توضیح داده شده و پیشنهاداتی برای پژوهش های آتی نیز ارائه گردیده است .
فصل دوم
پیشینه و مبانی نظری تحقیق
2-1پیشینه ی تاریخی طنز :
2-1-1مقدمه:
طنز یک پدیده ی پیچیده ی چند وجهی است همان گونه که کاستلر می گوید : طنز تنها زمینه ی فعالیت خلاق است . جایی است که یک محرک با پیچیدگی زیاد یک پاسخ دقیقا تعریف شده در سطح عکس العمل های روانشناسی دارد .(Koestler,1964:31)
ریچی جک را متن کوتاهی می داند که برای یک گروه فرهنگی قابل تشخیص باشد. یک عکس العمل جالب در خواننده یا شنونده ایجاد کند (همانگونه که هدف اصلی آن است ) و نوعا قابل تکرار در بافت های گسترده ای باشد.) Ritchie,2004:15 (
به نظر می رسد که برای بسیاری از افراد وجود حوزه ی مستقلی در باب تحقیقات طنز ، موجب شگفتی است، اما در واقع مطالعه ی طنز ، تاریخ طولانی و برجسته ای دارد که با افلاطون و ارسطو آغاز می شود .( Attardo,2008a:1203)
طنز مدت زمان درازی است که مورد مطالعه قرار گرفته است .در ابتدا توسط

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید