دکتر علیرضا نیکبخت نصرآبادی، استاد دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران
دکتر مجتبی ویسمرادی، استادیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران
دکتر مجیده هروی، استادیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه شاهد
دکتر فریده یغمایی، دانشیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

ویراستار انگلیسی: دکتر مجتبی ویس مرادی – علیرضا قریب
ویراستار فارسی: دکتر فاطمه الحانی
حروفچینی و صفحهآرایی: فرشته حیدری
طراح جلد: اصغر سورانی
ناشر: انجمن علمی پرستاری ایران
نشانی: تهران – میدان توحید – دانشکده پرستاری و مامایی تهران
کدپستی: 1419733171، صندوق پستی: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاری دوره 2 شماره 4 (پیاپی 6) زمستان 1392، 22-12 بررسی تأثیر آموزش رژیم غذایی بر شاخص های آزمایشگاهی بیماران تحت درمان با همودیالیز

حسین ابراهیمی، مهدی صادقی

چکیده

مقدمه: تغذیه یک فاکتور مهم در درمان بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیوی است و رژیم غذایی نامناسب می توانـد باعث کاهش کیفیت زندگی و افزایش مشکلات و ناخوشی و مرگ و میر در این بیماران شود. این مطالعه با هدف تعیین تـأثیرآموزش رژیم غذایی بر شاخصهای آزمایشگاهی بیماران تحت درمان با همودیالیز انجام گردید.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

روش: در این مطالعه نیمه تجربی، 99 بیمار تحت درمان با همودیالیز در بیمارستان امـام حـسین (ع) شـ اهرود در سـال1391 به صورت تصادفی در دو گروه آزمون و کنترل قرار گرفتند. برای جمـع آوری اطلاعـات از فـرم اطلاعـات فـردی و چـکلیست ثیت آزمایشات استفاده شد. سپس برای گروه آزمون آموزش رژیم غذایی به صورت چهره بـه چهـره اجـرا شـد امـا گـروهکنترل آموزشهای متداول را دریافت کردند. پس از سه ماه مجددأ شاخصهای آزمایـشگاهی بیمـاران بررسـی و ثبـت گردیـد.
دادهها با استفاده از آزمون های آماری کای مجذور، تی مستقل و تی زوجی تجزیه و تحلیل شدند.
یافتهها: دو گروه از نظـر متغیرهـای دموگرافیـک بـا یکـدیگر تفـاوت معنـیداری نداشـتند (P>0.05). بـین مقـادیر هموگلوبین، قندخون ناشتا، کراتینین، سدیم، پتاسیم، کلسیم، فسفر و آلبومین بیماران دو گروه قبل از مداخله، تفـاوت معنـیداری وجود نداشت (P>0.05) اما بعد از مداخله بین تمامی این مقادیر در دو گروه تفاوت معنیدار بود (P<0.05).
نتیجهگیری: نتایج مطالعه حاکی از اثرات مثبت بکارگیری آموزش رژیم غذایی بر اکثر شـاخص هـای آزمایـشگاهی درگروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل بود، لذا با توجه به این امر، ارائه آمـوزش هـای مـرتبط بـا رژیـم غـذایی بـه پرسـتاران ومسؤولین مربوطه جهت کمک به بهبود شرایط بیماران تحت همودیالیز توصیه میشود.

کلید واژه ها: همودیالیز، آموزش، رژیم غذایی، شاخص های آزمایشگاهی

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

تاریخ دریافت: 23/7/1392 تاریخ پذیرش: 26/12/1392

1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه

مرحله انتهایی نارسایی کلیه (ESRD) یکی از عللمرگ و میر و ناتوانی در سراسر دنیا محسوب میشـود (1).
همودیالیز به عنوان روش درمانی غالب در بسیاری از ایـنبیماران محسوب می شود (2). همودیالیز به علـل مختلـفتأثیر عمیقی بر زندگی فردی و خانوادگی بیمار مـی گـذارد(3) و با وجود این روش درمـانی باعـث بهبـود سـلامتی وافزایش بقای بیماران می شود ولی سـیر بیمـاری را تغییـرنداده و به طور کامل جانشین عملکرد کلیه ها نمـی شـود(4). علاوه بر همودیالیز رعایت رژیـم غـذایی، محـدودیتمایعات و رژیم داروئی ار ارکان اساسی درمان نارسایی کلیهمحسوب می شوند (5, 6).
رژیـم غـذایی نادرسـت بـا کیفیـت زنـدگی پـایین و افزایش مشکلات و عـوارض در بیمـاران تحـت همودیـالیزمــرتبط اســت (7) وخطــر تــشدید بیمــاری در بیمــارانهمودیالیزی به علت ارتباط بین سوء تغذیه و کاهش آلبومینو کلسترول سرم وجود دارد (8). همچنین در این بیماران، بهعلت نقص عملکرد کلیه الکترولیت های بدن بجز کلسیم دربدن تجمع یافته و دفع آنهـا کـاهش مـی یابـد (9, 10) و ازطرف دیگر به منظور جبران پروتئین سرم و اسیدهای آمینـهضروری از دست رفته در طی دیالیز، میزان پروتئین افـزایشو لذا میزان اوره خون نیز افزایش می یابد (11).
بیماران تحت درمان با همودیالیز بـه دلیـل داشـتنشرایط خاص خود جهت سازگاری با ناتوانی های جسمی وروحی نیازمنـد آمـوزش ویـژه و مـداوم هـستند (15, 16).
آموزش به بیمار به عنوان یکی از جنبه های مهـم فعالیـتپرستاری می تواند موجب بهبـود سـلامتی و پیـشگیری از عوارض در بیمـاران تحـت همودیـالیز گـردد (12, 13). از دیگر نکات مهم دربـاره آمـوزش تغذیـه در ایـن بیمـاران،کاهش عوارض ناشی از افزایش سـموم در بـدن و میـزانمرگ و میر در آنها است (14). با وجـود ایـن کـه رعایـت برنامه غذایی توسط بیمار مکمل درمان با همودیالیز بوده و به منظور کنترل مؤثرتر علائم و نشانه های سندرم اورمیک همراه با پیشگیری از عـوارض دراز مـدت بیمـاری توصـیهمی شود اما بسیاری از بیماران برنامـه غـذایی و محـدویت مایعات را رعایت نمی کنند (15). از این رو به نظر میرسـدمداخلات آموزشی میتواند سبب ارتقای وضعیت تغذیـه دراین بیماران گردد (16).
پرووانت (Prowant) و همکـاران معتقدنـد کـه بـاافزایش آگاهی بیماران می توان آنها را در پیـروی از یـکرژیم غذایی مناسب یاری نموده و از بـروز مـرگ و میـر وعوارض ناشی از افزایش سموم در بدن آنهـا کاسـت (17).
در تحقیق دوروس (Durose) اثرات چشمگیر آمـوزش بـهبیماران همودیالیز بر کاهش میزان فـسفر و پتاسـیم سـرمنشان داده شد (18) و در مطالعه اوکـا (Oka) و همکـاران،آمـوزش مراقبـت از خـود باعـث پـذیرش رژیـم غـذایی وکاهش میزان اوره، پتاسـیم، فـسفر و اضـافه وزن بـین دوجلسه دیـالیز شـد (19). در مطالعـه فـورد (Ford) (2004) تأثیرات مثبت آموزش رژیم غـذایی بـر برخـی از شـاخصهای آزمایـشگاهی نـشان داده شـد (20). نتیجـه مطالعـهاسکلاتر (Schlatter) و همکاران نیز نشان داد آموزش بـهبیماران همودیالیزی باعث کاهش فسفر و افـزایش میـزانکلسیم در آنها می شود (21). در بررسی مطالعـات داخلـیانجام شده نیز، براز و همکـاران در تحقیـق خـود تـأثیراتمثبت یک برنامه آموزشی بر اسـاس الگـوی خـودمراقبتیاورم را بر شاخص های اوره، اسید اوریک، فسفر و پتاسـیمرا نشان دادند هرچنـد تغییـری در میـزان سـدیم، کلـسیم،کراتینین و آلبومین گزارش نشد (22). همچنین در تحقیقانجام شده توسط صالحی تالی و همکاران، آمـوزش رژیـمغذایی در بیماران تحت درمان بـا همودیـالیز بـر شـاخصفسفر و اضافه وزن بین دو جلسه دیالیز مؤثر و بر شـاخصهای کلسیم و پتاسیم تأثیر معنادار نداشت (23).
سوءتغذیه بـه عنـوان یکـی از مـشکلات جـدی دربیماران تحـت همودیـالیز مطـرح بـوده (24) و بـر اسـاسمطالعات حدود 60 درصد این بیماران از وضعیت تغذیـهای ضعیف برخوردار هستند (25). بهعلاوه کمبود آگاهی کافیدر ارتباط با رعایت رژیم غـذایی مناسـب در ایـن بیمـارانموجب بروز مشکلات گوناگون شده که در نهایت منجر بهعوارض مختلف و مرگ و میر در آنها خواهد شد (26)، بهعنوان مثال سطح بـالای اوره مـی توانـد منجـر بـه ایجـادعلائمی مانند کاهش اشتها، تهوع، اسـتفراغ و یـا از دسـتدادن حس چشایی در ایـن بیمـاران گـردد (25). آمـوزشیکی از راههای مهم و موثر در پیشگیری از بروز مشکلاتتغذیهای یا بهبود آنها در بیماران تحت درمان بـا همویـالیزاست. بـا توجـه بـه ایـن کـه پرسـتار در دسـترستـرین ومهمترین منبع ارائه دهنده اطلاعـات بـه بیمـار مـیباشـد،افزایش آگاهی بیمار در مورد تغذیه میتواند موجب افزایشکیفیت مراقبت از خود و تسریع رونـد بهبـودی در بیمـارانهمودیالیزی شود (27).
با عنایت به وجود تناقض در نتایج مطالعات مختلفانجام گرفته در زمینـه آمـوزش تغذیـه بـه بیمـاران تحـتدرمان با همودیالیز (22, 23)، بنظر مـیرسـد شـیوههـایآموزشی مورد استفاده متناسـب بـا شـرایط همـه بیمـارانطراحی نشده و با توجه به اهمیت رژیم غذایی در بیمـارانتحت همودیالیز، پژوهش حاضر در راستای فـراهم نمـودنشواهد بیشتر با هدف تعیین تأثیر آموزش رژیم غـذایی بـرش اخص ه ای آزمای شگاهی بیم اران تح ت درم ان ب اهمودیالیز طراحی و اجرا گردید.

روش مطالعه
در این مطالعه نیمه تجربی ابتدا از نمونـه گیـری دردس ترس اس تفاده ش د. از 118 بیم ار تح ت درم ان ب اهمودیالیز در بیمارستان امام حسین (ع) شـاهرود در سـال1391، 102 بیمار واجد شرایط ورود به مطالعـه بودنـد کـهیک بیمار به دلیل عدم تمایل به همکـاری و دو بیمـار بـهدلیل تشدید شـرایط جـسمی در طـول اجـرای مطالعـه ازپـژوهش خـارج شـدند و در نهایـت 99 بیمـار در مطالعـه شرکت کردند . تمامی بیماران با حداقل سن 18 سـال کـهتوانایی خواندن و نوشتن و یا صحبت کردن داشتند، امکانتماس تلفنی با آنها میـسر بـوده و بـصورت مـداوم جهـتانجام همودیالیز به بیمارستان مراجعه میکردنـد، مـشمولاین طرح شدند. رضایت آگاهانـه از تمـامی بیمـاران واجـدشرایط پس از توضیح اهداف پژوهش به آنهـا بـه صـورتکتبی اخذ شد.
ابزار مورد استفاده شامل فرم اطلاعات دموگرافیـک(15 سؤال ) و چک لیـست ثبـت آزمایـشات (هموگلـوبین ، هماتوکریت، پلاکت، قند خون ناشتا، بیلی روبین، کراتینین،سدیم، پتاسیم، کلسیم، فسفر، آلبومین) بودند.
محقق پس از معرفی خود و بیان هدف مطالعـه بـهبیماران و جلب رضایت آنها، پرسشنامههـای ذکـر شـده رابرای تمام بیماران در فرصت زمانی مناسب قرائت و سپسبا پرسش از بیماران آن را تکمیل کرد. اطلاعـات تکمیلـیمانند جـواب آزمایـشات نیـز از پرونـده بیمـاران اخـذ و درفرمهای مربوطه ثبت گردید. برای قرار گرفتن بیمـاران درگروه آزمون یا کنترل از تصادفی سازی سـاده اسـتفاده شـد(28)، به این صورت که بیمارانی که در روزهای فرد جهتهمویالیز به این بخش مراجعه مـیکردنـد گـروه کنتـرل وبیمارانی که در روزهای زوج مراجعه میکردند گروه آزمونرا تشکیل میدادند (علت انتخاب ایـن روش پیـشگیری ازنشت اطلاعات حاصل از آموزش در گروه آزمون بـه گـروهکنترل بود به طوری که آموزشها در زمانی داده شـد کـهبیماران گروه کنترل حضور نداشتند).
آموزش رژیم غذایی برای بیماران در گروه آزمون بـهصورت چهره به چهـره و پرسـش و پاسـخ توسـط یکـی ازپرستاران با سابقه و مجرب در بخش دیالیز صورت پـذیرفت.
آموزش به بیماران قبل، حین و یا بعد از همودیالیز بـسته بـهمساعد بودن شرایط بیماران و بخش انجام شد.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

آمـوزش چهـره بـه چهـره یکـی از معمـول تـرین روش های آموزش در سیستم بهداشتی درمانی می باشد. در این روش به دلیل بحث های دو نفـره و رویـارویی ، تغییـر رفتار بهتر امکان پذیر می باشد (29, 30). محتوای آموزشی پس از بررسی منابع معتبر و جدید آماده و در اختیار سه نفراز افراد صاحب نظر و مجـرب در ایـن زمینـه (یـک فـوقتخصص نفرولوژی، یـک کارشـناس ارشـد تغذیـه و یـکپزشک متخـصص داخلـی) قـرار داده شـد و پـس از اخـذنظـرات تغییـرات نهـایی داده و عـلاوه بـر آمـوزش هـای رودررو، ب صورت پمفل ت و کتابچ ه در اختی ار بیمـاران وخانواده آنها در گروه آزمون قرار گرفت. در برنامه آموزشـیموضوعاتی همچون اهمیت و لزوم داشـتن برنامـه درسـتغذایی، اثرات مضر ناشی از افزایش سموم در بدن، لیـستمواد غذایی و محدودیتها و میزان دریافت مایعات در بدن گنجانده شده بـود. 12 هفتـه بعـد از اجـرای برنامـههـایآموزشی، آزمایشات مذکور مجدداً برای هر دو گروه تکمیل شــدند و در ایــن دوره پیگیــری تلفنــی در ارتبــاط بــاآموزشهای داده شده انجام شده و به اشکالات یا سؤالاتاحتمالی آنها پاسخ داده میشد.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

نهایتاً دادههای به دست آمده بـا کمـک نـرم افـزارSPSS نسخه 16 تجزیه و تحلیل شد. ابتـدا نحـوه توزیـعداده هــا در مــورد متغیرهــای هموگلــوبین، هماتوکریــت، پلاکت، قند خون ناشـتا، بیلـی روبـین، کـراتینین، سـدیم،پتاسیم، کلسیم، فسفر، آلبومین قبـل و پـس از مداخلـه بـااستفاده از آزمون کولمـوگروفاسـمیرونف بررسـی گردیـد. نتــایج حــاکی از آن بــود کــه متغیرهــای هموگلــوبین، هماتوکریت، کراتینین، بیلیروبین، سدیم، پتاسیم و کلسیماز توزیع نرمال برخوردار بودند لذا برای مقایسه میانگینهـادر این شاخصهای آزمایشگاهی از آزمـونهـایt مـستقل(مقایسه شاخصهای آزمایشگاهی مورد نظر بین دو گـروهآزمون و کنترل، قبل و بعد از مداخله و نیز مقایسه سـن دوگروه) وt زوجی (مقایسه شاخصهـای آزمایـشگاهی مـوردنظر قبل و بعد از مداخله در گروه آزمون و کنترل) اسـتفاده
جدول شماره 1: توزیع میانگین و انحراف معیار یا فراوانی مطلق و نسبی اطلاعات بیماران تحت همودیالیز در دو گروه کنترل و آزمون
*
Independent Sample T Test
**Chi-Square Test آزمون کنترل
ویژگی مورد بررسی/گروه
*p =0/54 51/62 ± 11/92 50/25 ± 10/07 سن (سال)
**p =0/56 (%64/6) 31
(%35/4) 17 (%58/8) 30
(%41/2) 21 مرد
زن جنس

**p =0/76 (%39/6) 19
(%25) 12
(%35/4) 17 (%45/1) 23
(%19/6) 10 (%35/3) 18 ابتدایی و نهضت راهنمایی دیپلم و بالاتر
سطح تحصیلات

**p =0/33 (%18/7) 9
(%45/2) 26 (%27/1) 13 (%25/4) 13
(%37/3) 19 (%37/3) 19 بیکار/بازنشسته شاغل
خانه دار
وضعیت اشتغال

**p =0/77
(%12/5) 6
(%34/3) 16 (%53/2) 26 (%15/7) 8
(%47/1) 24 (%37/2) 19 کمتر از 2 سال
2 تا 4 سال بیشتر از 4 سال سابقه دیالیز

**p =0/62 (%27/1) 13
(%64/6) 31
(%8/3) 4 (%31/4) 16
(%64/7) 33
(%3/9) 2 دفعه
دفعه
دفعه تعداد دیالیز در هفته

شد. اما از آنجا که شاخصهای پلاکت، قنـد خـون ناشـتا،کراتینین، فسفر و آلبومین از توزیع نرمال برخوردار نبودنـد،بـرای مقایـسه ایـن شـ اخصهـا بـین دو گـروه از آزمـون منویتنی و برای مقایسه قبل و بعد در هر یک از دو گـروهاز آزمون ویلکاکسون اسـتفاده گردیـد. همچنـین از آمـارتوصیفی (مشخصات دموگرافیک نمونـههـای پـژوهش) و آزمون آماری کای مجذور (مقایسه متغیرهای جنس، میزانتحصیلات، وضعیت اشتغال، سابق دیالیز و تعداد دیـالیز درهفته در دو گروه)، استفاده شد. سـطح معنـیداری در ایـنمطالعه (P<0.05) تعیین گردید.

یافتهها
یافتههای این پـژوهش نـشان داد کـه بیمـاران دوگروه کنترل و مداخلـه از نظـر مشخـصات فـردی همگـنبودند (جدول شماره 1).
در مقایسه بین دو گروه قبل از مداخله، نتایج آزمون تـیمستقل نشان داد میزان تمامی شاخصهای آزمایشگاهی مـوردمطالعه بین گروه کنترل با گـروه مداخلـه اخـتلاف معنـیداری نداشتند. نتایج این آزمون بیانگر وجود اختلاف آمـاری معنـیدار بـین دو گـروه بعـد از مداخلـه در شـاخص هـای هماتوکریـت، هموگلوبین، پلاکت، بیلی روبین، کراتینین، فسفر و پتاسـیم بـودولی در شاخص های قند خون ناشتا، سدیم و آلبـومین، بـین دوگروه تفاوت معنی دار مشاهده نشد (جدول شماره 2).
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

بهعلاوه با اسـتفاده از آزمـون تـی زوجـی، مقـادیرتمامی شاخصهای آزمایشگاهی قبل و بعـد از مداخلـه درگـروه کنتـرل، تفـاوت معنـ یداری نداشـتند (P>0.05) در حالیکه با اجـرای برنامـه آمـوزش رژیـم غـذایی در گـروهآزمـون، تف اوت معن ی دار در شـ اخصه ای هماتوکری ت، هموگلوبین، پلاکت، بیلی روبین، کراتینین، فسفر و پتاسیمدر گـروه آزمـون مـشاهده شـد (P<0.05) ولـی اخـتلاف معنیدار در سه شاخص قند خون ناشتا، سـدیم و آلبـومینوجود نداشت (P>0.05).

بحث
رعایت رژیم غذایی مناسـب مـی توانـد عـلاوه بـرکاهش نیاز به دیالیز، از عوارض سوء ناشـی از اثـرات ایـنبیماری پیشگیری نماید (31). یافته های مطالعه مـشخصکرد اجرای برنامه آموزش رژیم غذایی به صورت چهره بـهچهره در گروه آزمون، باعث ایجاد بهبود معنیداری در اکثر شاخص های آزمایشگاهی شده است. هم راسـتا بـا نتـایجاین پژوهش، در مطالعـات دیگـر نیـز ارتبـاط مثبتـی بـینافزایش آگاهی در زمینه رژیم درمانی و برخی نـشانگرهایآزمایشگاهی در بیماران تحت همودیالیز وجود داشته اسـت(32, 33).
در پژوهش حاضر افزایش معنادار در میزان هموگلوبین
جدول شماره 2: مقایسه میانگین و انحراف معیار میزان شاخص های آزمایشگاهی بیماران تحت همودیالیز قبل و بعد از مداخله در دو گروه کنترلو آزمون
P value بعد از مداخله (μ ± SD) قبل از مداخله (μ ± SD) گروه
شاخص های آزمایشگاهی
آزمون کنترل آزمون کنترل 0/01
<0/001
0/01
0/09
0/04
0/03
0/54
0/01
0/03

<0/001
0/28 11/10 ± 0/76
38/40 ± 3/92
164/43 ± 15/40
98/62 ± 11/30
95/56 ± 25/98 5/63 ± 1/89
140/21 ± 2/06
5/36 ± 0/69
9/14 ± 0/54
4/81 ± 0/69 4/01 ± 0/42 10/64 ± 1/13
33/22 ± 3/72
152/73 ± 35/95
102/35 ± 23/71
115/24 ± 32/84
6/59 ± 1/89
140/96 ± 2/97
5/79 ± 0/69
8/19 ± 0/88
5/84 ± 0/86 4/02 ± 0/35 10/18 ± 0/84
32/28 ± 2/95
156/40 ± 13/38 101/71 ± 9/77
100/02 ± 25/21
6/16 ± 1/91
140/85 ± 3/47
5/92 ± 0/69
9/38 ± 0/76
5/79 ± 0/72 3/98 ± 0/33 10/52 ± 1/07
32/89 ± 3/50
154/61 ± 42/11
100/88 ± 20/47
113/86 ± 33/11
6/79 ± 2/46
141/33 ± 4/47
5/89 ± 0/91
9/16 ± 0/64
5/98 ± 1/07 4/01 ± 0/35 هموگلوبین mg/dl هماتوکریتmg/dl پلاکتmg/dl
قند خون ناشتاmg/dl بیلی روبینmg/dl کراتینینmg/dl
mg/dlسدیم mg/dlپتاسیم mg/dlکلسیم
فسفرmg/dl آلبومینgr/dl
و هماتوکریت بیماران بعـد از ارائـه آمـوزش رژیـم غـذاییوجود داشت . در مطالعـه رحیمـی و همکـاران (1387) نیـزمیزان هموگلوبین و هماتوکریت بعد از آموزش نـسبت بـهقب ل از آن ب ه ط ـور معن اداری اف زایش یاف ت (34). در مطالعات مختلف نشان داده شده است که آنمی در بیماراندیالیزی یک عامـل خطـر بـرای موربیـدیتی، مورتـالیتی وبستری شدن در بیمارستان بشمار میرود (35-38) و فواید اصلاح آنمـی در ایـن بیمـاران شـامل بهبـود در وضـعیت جسمی، جنسی و آگاهی بیمار، اصلاح اختلالات متابولیک و کاهش نیاز به انتقال خـون و خطـرات ناشـی از آن مـیباشد (39, 40) که این امر نشان دهنده اهمیـت مـداخلاتسـودمند از جملـه تغییـر در وضـعیت تغذیـه ای از طریـق افزایش آگاهی در بیماران همودیالیزی است.
همچنـین میـزان کلـسیم خـون بیمـاران در گـروه آزمون بعد از آموزش افزایش معنیدار داشت که مـشابه بـانتیجه مطالعه اسکلاتر و همکاران بود که آموزش حضوریو چهره به چهره به همراه کتابچه آموزشی باعـث افـزایشچشمگیر کلسیم بیماران، بعد از ارائه آموزش شد (21). ولی در تحق یق صالحی تـالی (4) و پـژوهش بـراز (22) بعـد ازاجرای برنامه آموزش رژیم غذایی، میزان کلسیم در مطالعهآن ها افزایش معنیداری گزارش نگردید که در مطالعه آنها سطح قابل قبول کلسیم بیماران و همچنـین تفـاوت درنوع آموزش می تواند علت این موضوع باشد.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

از دیگر نتایج مطالعه کاهش معنی دار میزان پتاسیمبعد از آموزش بود که هم راستا با نتیجه پژوهش حاضـر درمطالعه براز نیز تفاوت معنی دار در میزان پتاسیم قبل و بعداز آموزش مشاهده می شود (22). در مطالعه عباسـی (41) و صرافی (42) نیز میزان پتاسـیم بعـد از آمـوزش کـاهشمعنادار داشت اما در تحقیق صالحی تالی تفاوت معنـی داردر میزان پتاسیم بعد از آموزش رژیم غذایی گـزارش نـشد(4) که با توجه به انجام مطالعه در سالهـای دور، قـدیمیبودن دستگاهها و یا نوع محلول مـورد اسـتفاده مـیتوانـددلیل احتمالی مغایرت نتیجـه مطالعـه مـذکور بـا پـژوهشحاضر در ارتباط با این شاخص باشد. در مطالعات دیگر نیزکاهش چشمگیر پتاسیم سرم بعد از آموزش مـشاهده شـد(18, 19) که با نتیجه پژوهش حاضر هم خوانی دارد.
میزان فسفر از دیگر شاخص هایی بود کـه کـاهشمعنی دار داشت که مشابه با نتیجه مطالعات دیگـر در ایـنزمینه است (21-23). Oka و همکاران نیز در مطالعه خودبه این نتیجه رسیدند که آمـوزش مراقبـت از خـود باعـثپذیرش ر ژیم غذایی و کاهش میزان فسفر می گردد (19).
با توجه به اینکه دیالیز قادر به برداشت فسفر اضـافی بـدننمی باشد، لذا انتخاب برنامه غذایی مناسب در کاهش ایـننوع اختلال حائز اهمیت اسـت (33). مطالعـاتProwant نیز بیانگر اثر بخشی برنامههای آموزش تغذیـه در کـاهشسـطح فـسفر سـرم مـددجویان بـوده اسـت (17). نتیجـه پژوهشShichiri و همکاران بر کاهش سطح فسفر سرمبع د از آم وزش تغذی ه اش اره دارد (43). نتیج ه تحقی ق دوروس نشان داد آمـوزش بـه بیمـاران همودیـالیز میـزانفسفر را به میزان چشم گیری کاهش مـی دهـد (18) کـهنتایج مطالعات فوق هم راستا با نتیجه پژوهش حاضر استو نشان می دهد پرستاران با ارائه آموزش می توانند نقـشمهمی در کنترل سطح فـسفر و عـوارض ناشـی از کنتـرلنامناسب آن ایفا نمایند.
از دیگر شاخص های مهـم در پـژوهش حاضـر بـهبیلی روبین و کراتینین می توان اشـاره نمـود کـه کـاهشمعنی دار در میزان این دو شاخص بعد از آموزش در گـروهآزمون وجود داشت . هـم راسـتا بـا نتـایج مـذکور، کـاهشمعنادار بیلی روبین در تحقیق طالبی پور و حسینی مشاهدهشد (44). همچنین نتایج مطالعات مختلـف نـشان دهنـدهکاهش کراتینین بعد از مداخله آموزشـی بـوده اسـت (22, 41). بروز اورمی ناشی از تجمع مواد زائد نیتروژنی در خونعلاوه بر بروز عوارض مختلف همچون تحریـک پـذیری،خستگی، خواب آلودگی و…، با ایجاد شرایط دیگر در بـدنمثل اختلال تعادل الکترولیتی و آنمی می توانـد بـر جنبـههای مختلف زندگی بیماران تحت همودیـالیز اثـر بگـذارد (45). بنابراین آموزش رژیم غذایی مناسب به منظور کسبسطح قابل قبول این مـواد در خـون بـسیار حـائز اهمیـتاست.
در پژوهش حاضر میزان سدیم بعد از آموزش نسبتبه قبل از آن تفاوت معنادار نداشت که در مطالعه بـراز نیـزبی اثر بودن برنامه هـای آمـوزش رژیـم غـذایی بـر ایـنشاخص دیده مـی شـود (22). در مطالعـه صـرافی (42) ورحیمی (34) نیـز تفـاوت معنـی دار در میـزان سـدیم بعـدآموزش گزارش نگردید که بـا توجـه بـه محـدوده طبیعـیمیزان سدیم قبل از مداخله، نباید انتظار تغییرات معنـی داربا توجه با این شرایط را داشت.
از دیگر نتایج می توان بـه عـدم تفـاوت معنـی دارآلبومین بعد از آموزش اشاره نمود. در مطالعه براز نیز میزانآلبومین بعد از ارائه برنامه های آموزش رژیم غذایی تفاوتمعناداری نشان نـداد (22). مطالعـات انجـام شـده توسـطShichiri و همکـــاران (43) و Tsay و Healstead (45) نیــز نــشان دادنــد کــه رژیــم کــم پــروتئین منجــر بــههیپوپروتئینمی و یا هیپوآلبومینمی نمی شود که نتایج ایـنتحقیقات هم راستا بـا یافتـه بـه دسـت آمـده در پـژوهشحاضر است ولی در مطالعه رحیمی (34) تفـاوت معنـی داردر میانگین آلبومین قبل و بعد از آموزش مشاهده شد که بانتایج مطالعه حاضر مغایر است.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017


دیدگاهتان را بنویسید